Su Ürünleri Mühendisliği

Su Ürünleri Mühendisliği, sudaki canlı üretimini bir mühendislik alanı olarak ele alan lisans programıdır. Programın konusu tek bir canlı türü değil, üretimin bütün halkasıdır: suyun kalitesi, yavru eldesi, yem, büyütme, hasat, avcılık, hasat sonrası işleme ve pazara ulaşma. Bu yüzden alanın çekirdeğinde iki soru durur: sudaki canlı hangi koşullarda sağlıklı büyür ve bu üretim suyun kendisini bozmadan nasıl sürdürülür.

Alanın ilk ayağı yetiştiricilik, yani su ürünleri üretim tesislerinin kurulması ve işletilmesidir. Burada üretilen canlının yaşam döngüsü bilinmek zorundadır: yumurtadan yavruya, yavrudan pazar boyuna geçen sürecin her aşamasının sıcaklık, çözünmüş oksijen, yem ve yoğunluk gereksinimi farklıdır. Bir havuzda ya da kafeste tutulan canlı topluluğu, doğal ortamındakinden çok daha yoğun yaşadığı için hastalık riski ve su kalitesinin bozulma hızı da yükselir. Mühendisin işi bu dengeyi kurmaktır.

İkinci ayak avcılıktır. Avcılık, ağ ve donanım bilgisiyle birlikte avlanan topluluğun kendini yenileyip yenilemediğini okumayı gerektirir. Bu yüzden programda balık biyolojisi, balık sistematiği ve stok değerlendirme mantığı yer alır; avlanan canlının yaşı, büyüme hızı ve üreme dönemi bilinmeden sürdürülebilir bir av düzeni kurulamaz.

Üçüncü ayak sudur. Denizin, gölün ya da akarsuyun kendisi programın çalışma ortamıdır. Suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri, besin döngüleri, kirlilik yükü ve mevsimsel değişimi hem üretimi hem de avcılığı belirler. Bu nedenle alan [biyoloji](/bolum/biyoloji) ile [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) arasındaki bir kesişimde durur.

Dördüncü ayak hasattan sonrasıdır. Su ürünleri çabuk bozulan bir üründür; soğuk zincir, işleme ve depolama alanın ayrılmaz parçasıdır. Bu taraf [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) konularıyla; hayvansal üretimin sürü ve besleme mantığı ise [zootekni](/bolum/zootekni) ile; üretimin maliyet ve pazar tarafı ise [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) ile komşudur.

ÖSYM tercih kılavuzunda birbirine yakın duran birden fazla program adı vardır ve bunlar aynı program değildir. Su Ürünleri Mühendisliği üretimin bütününü kapsayan ana programdır. Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği adıyla yürütülen program avcılık teknolojisi ve donanım tarafına yakın durur. Su Ürünleri Endüstrisi Mühendisliği adıyla yürütülen program ise hasat sonrası işleme ve endüstriyel üretim tarafına yakındır. Bu üç ad ÖSYM kılavuzunda ayrı ayrı yer alır; hangi üniversitede hangi adın bulunduğu ve her birinin ders planı kılavuzdan ve üniversitenin kendi sayfasından okunmalıdır. Bu sayfada bu programların ders planları arasındaki farkın ne olduğu yönünde bir iddia yapılmıyor.

Alanı ön lisans düzeyindeki su ürünleri programlarıyla da karıştırmamak gerekir. ÖSYM kılavuzunda su ürünleri işleme teknolojisi adıyla yürütülen ön lisans programı ayrıca yer alır ve bu sayfanın konusu değildir. Bu sayfanın konusu dört yıllık lisans programıdır.

Bir başka ayrım kanun düzeyindedir. Su ürünleri avcılığı ile kara avcılığı ayrı kanunların konusudur; 1380 sayılı Kanun su ürünleri tanımının içinden kara avcılığı kanunu kapsamına giren hayvanları açıkça çıkarır. Yaban hayatı ve kara avcılığı düzeni bu programın değil, [avcılık ve yaban hayatı](/bolum/avcilik-ve-yaban-hayati) alanının konusudur.

Aşağıdaki ders adları Çukurova Üniversitesi'nin yayımladığı Su Ürünleri Mühendisliği ders planından alındı. Kaynak sayfada programın adı Su Ürünleri Mühendisliği, bağlı olduğu birim Su Ürünleri Fakültesi ve öğretim düzeyi lisans olarak yazılıdır; öğretim süresi ise sayfada yazmadığı için bu sayfada kaynağa dayanan bir süre bilgisi verilmiyor.

Birinci yarıyıl: Genel Biyoloji, Fizik, Kimya, Matematik I, Kıyı Yönetimi, Mühendislik Mekaniği, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İngilizce I, Türk Dili I.

İkinci yarıyıl: Matematik II, Su Bitkileri, Su Ürünleri Mühendisliğine Giriş, Ekoloji, Teknik Çizim, Mukavemet, Malzeme Bilgisi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İngilizce II, Türk Dili II.

Üçüncü yarıyıl: İstatistik, Genetik, Limnoloji, Genel Mikrobiyoloji, Balık Biyolojisi, Planktonoloji.

Dördüncü yarıyıl: Oseonoloji, Balıkçı Gemileri ve Donanımı, Su Kalitesi ve Kontrolü, Balık Sistematiği, Sucul Omurgasızlar, Akışkanlar Mekaniği.

Beşinci yarıyıl: Akvaryum Balıkları Yetiştiriciliği, Su Ürünleri İşleme Teknolojisi, İçsu Balıkları Yetiştiriciliği, Su Ürünleri Ekonomisi ve Pazarlama, Balık Yem Teknolojisi.

Bu listenin sınırları açıkça yazılmalıdır. Kaynak sayfada yalnızca beş yarıyıl görünür durumdadır; altıncı, yedinci ve sekizinci yarıyılın dersleri sayfada görünmediği için bu sayfaya alınmadı ve o yarıyıllarda hangi derslerin bulunduğu konusunda hiçbir iddia yapılmıyor. Derslerin zorunlu mu seçmeli mi olduğu ayrımı kaynakta ders ders yayımlanmadığı için yapılmadı. Ders kodu, kredi ve AKTS değeri bilerek aktarılmadı. Staj ve uygulama eğitiminin süresi de yazılmadı. Dördüncü yarıyılda görünen "Oseonoloji" dersinin adı kaynakta bu yazımla yayımlandığı için düzeltilmeden korundu. Bu liste tek bir üniversitenin ders planıdır ve her üniversitenin planı farklıdır.

Görünen bölümün akışı bile alanın mantığını gösterir: ilk yıl temel bilim ve mühendislik dersleriyle zemin kurulur, ikinci yıl suyun ve sudaki canlının kendisine geçilir, üçüncü yılın başında yetiştiricilik, işleme ve yem gibi üretim dersleri devreye girer.

Alanın en görünür çalışma yeri su ürünleri yetiştiricilik işletmeleridir. Deniz kafesleri, alabalık üretim tesisleri, kuluçkahaneler ve yem üreten şirketler mezunun tipik çalışma ortamlarıdır. Buradaki iş, üretim planının kurulması, su kalitesinin izlenmesi, besleme düzeninin yürütülmesi ve hastalık riskinin yönetilmesidir.

İkinci alan işleme ve ticarettir. Su ürünleri işleme tesisleri, soğuk zincir ve dağıtım şirketleri, ihracat yapan firmalar ile perakende zincirlerinin ürün ve kalite birimleri mezun istihdam eden yerlerdir.

Üçüncü alan kamudur. Su ürünlerine ilişkin izin, denetim ve kayıt işleri ile araştırma enstitülerinin çalışmaları kamu kurumları eliyle yürütülür. Hangi kurumda hangi kadroya nasıl girildiği ve aranan şartlar ilgili kurumların güncel duyurularının konusudur; bu sayfada bu konuda hiçbir bilgi verilmiyor.

Dördüncü alan araştırmadır. Yüksek lisans ve doktora ile üniversitede ya da araştırma kuruluşlarında akademik yol izlenebilir. Genetik, balık besleme, hastalıklar ve stok değerlendirme bu yolun yoğun çalışılan başlıklarıdır.

Bu rehberde hiçbir pozisyon için kazanç aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor. Bu rakamlar yıla, şehre, işletmenin büyüklüğüne ve üretim türüne göre değişir; doğrulanmış kaynak olmadan yazılması yanlış bilgi üretmek olur.

Program, canlı bir üretim sistemiyle uğraşmayı seven öğrenciye uygundur. Buradaki üretim durdurulup sonra kaldığı yerden başlatılamaz; bir havuzdaki canlı topluluğu hafta sonu da beslenir ve suyu her gün izlenir. Bu süreklilik alanın gerçek koşuludur.

Saha çalışmasına isteklilik gerekir. İş çoğu zaman kıyıda, teknede, havuz başında ya da tesiste yapılır; ıslak, soğuk ve hareketli bir ortamda çalışmak alanın gündelik halidir. Yalnızca kapalı ortamda çalışmayı düşünen öğrenci için alan zorlayıcı olur.

Biyoloji ve kimyaya ilgi belirleyicidir. Suyun kimyası, canlının fizyolojisi ve hastalık etkenleri programın çekirdeğindedir; laboratuvar çalışmasını sevmeyen öğrenci için alan yorucu gelebilir.

Alan aynı zamanda mühendislik tarafı olan bir programdır. Tesis düzeni, su dolaşımı, pompa ve donanım hesabı, ağ ve gemi donanımı gibi konular matematik ve fizik ister. Ders planında mukavemet, akışkanlar mekaniği ve mühendislik mekaniği gibi derslerin bulunma nedeni budur.

Son olarak üretimin ekonomik tarafına ilgi avantajdır. Yem maliyeti, büyüme hızı ve pazar zamanlaması bu alanda teknik kararların bir parçasıdır; işletme ve pazarlama tarafını da ciddiye alan öğrenci daha rahat ilerler.

Birinci not: Programın bağlı olduğu fakülte üniversiteye göre değişir. Bazı üniversitelerde ayrı bir su ürünleri fakültesi, bazılarında ziraat ya da başka bir fakülte bünyesinde yürütülür. Bağlı olduğu birim, uygulama olanakları ve ders planının ağırlığı hakkında fikir verebilir; bu bilgi üniversitenin kendi sayfasından okunmalıdır.

İkinci not: Coğrafya bu alanda doğrudan bir eğitim değişkenidir. Denize kıyısı olan bir üniversite ile içsu kaynaklarına yakın bir üniversitenin uygulama olanakları farklı olur. Programın kendi üretim tesisi, araştırma teknesi ya da laboratuvarı bulunup bulunmadığı tercihten önce sorulmalıdır.

Üçüncü not: Program adı benzeyen birden fazla lisans programı bulunduğu için tercih listesi yapılırken adın tamamı okunmalıdır. Su Ürünleri Mühendisliği, Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği ve Su Ürünleri Endüstrisi Mühendisliği ÖSYM kılavuzunda ayrı programlardır.

Dördüncü not: Mühendislik unvanı ile mesleki yetkilerin kapsamı ayrı mevzuatın konusudur. Hangi işin hangi mühendislik alanına ait olduğu, hangi belgenin hangi meslek mensubunca hazırlanabileceği bu sayfada iddia edilmiyor; ilgili mevzuat ve meslek odalarının güncel düzenlemelerinden takip edilmelidir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.