Tarımsal Biyoteknoloji

Tarımsal Biyoteknoloji, adındaki iki kelimenin ikisini de ciddiye alan bir bölümdür. Birinci kelime tarımdır: toprak, bitki, hayvan, üretim, verim ve hasat bu bölümün zeminidir. İkinci kelime biyoteknolojidir: hücre kültürü, doku kültürü, moleküler belirteçler, gen aktarımı ve mikrobiyal sistemler bu bölümün araç setidir. Program, bu araç setini havada değil bir tarla, bir sera, bir ahır ya da bir fermentör bağlamında öğretir.

Bunun pratik anlamı şudur: mezun, bir bitkinin hastalığa dayanıklılığını laboratuvarda bir belirteçle takip edebilir, ama aynı bitkinin tarlada hangi koşulda yetiştiğini de bilmek zorundadır. Alanın kendine özgü zorluğu bu ikili yükümlülüktür. Yalnızca laboratuvarı bilen biri, elde ettiği sonucun üretimde ne işe yaradığını göremez; yalnızca üretimi bilen biri, elindeki sorunun moleküler düzeyde bir karşılığı olup olmadığını sezemez.

Programın çalıştığı üç ana hat vardır. Birincisi bitki tarafıdır: doku kültürüyle çoğaltma, ıslah çalışmalarına moleküler yöntemlerle destek verme, dayanıklılık ve kalite özelliklerinin genetik temelini araştırma. İkincisi hayvan tarafıdır: hücre kültürü, üreme fizyolojisi ve hayvan ıslahına yönelik moleküler yaklaşımlar. Üçüncüsü mikrobiyal taraftır: tarımsal atıkların değerlendirilmesi, biyolojik gübre ve biyolojik mücadele etmenleri, fermentasyona dayanan üretim süreçleri.

Adın yanıltıcı olabildiği bir nokta var. Bölümün adında "biyoteknoloji" bulunması, mezunun yalnızca genetiği değiştirilmiş organizma üretmek üzerine çalıştığı anlamına gelmez. Doku kültürü, moleküler belirteçle seçim, tanı kitleriyle hastalık teşhisi ve mikrobiyal üretim gibi konuların hiçbiri gen aktarımı gerektirmez. Bu rehber, hangi üniversitede hangi hattın daha ağır okutulduğu konusunda bir iddiada bulunmaz; ders planları üniversiteden üniversiteye değişir.

Tercih listelerinde bu iki ad, ikisinde de gen, hücre ve DNA konuları bulunduğu için karıştırılır. Aradaki fark yöntemde değil, sorunun kaynağındadır. [Moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) bir fen bilimleri programıdır ve sorusunu canlının kendi işleyişinden alır; hangi organizmada çalışıldığı çoğu zaman ikincildir. Tarımsal Biyoteknoloji ise sorusunu üretimden alır: bir bitkinin verimi, bir hayvanın döl verimi, bir hastalığın tarladaki yayılımı. Aynı yöntem iki bölümde de kullanılır, ama biri mekanizmayı, diğeri üretimi hedefler. [Biyoloji](/bolum/biyoloji) programı ise canlı dünyanın tümünü kapsayan daha geniş bir çerçeve kurar.

İkinci karışıklık ziraat fakültesinin kendi bölümleri arasındadır. [Tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri), [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) ve [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) aynı fakültenin ayrı programlarıdır ve her biri üretimin bir yüzünü merkeze alır. Tarımsal Biyoteknoloji bu programların yerine geçmez; onların sorularına hücre ve gen düzeyinde araç sağlayan ayrı bir programdır. [Tıbbi ve aromatik bitkiler](/bolum/tibbi-ve-aromatik-bitkiler) ve [organik tarım](/bolum/organik-tarim) da kendi konularını merkeze alan ayrı programlardır.

Üçüncü olarak, mühendislik tarafındaki komşular vardır. [Gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) hammaddenin işlenmesini ve gıda güvenliğini konu alır; [biyosistem mühendisliği](/bolum/biyosistem-muhendisligi) tarımsal üretimin makine, yapı, su ve enerji altyapısını konu alır. [Tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) ise üretimin iktisadi ve işletme tarafını çalışır. Bu üç program da Tarımsal Biyoteknoloji ile aynı fakülte ailesinde yer alabilir ama farklı işler yapar.

Dördüncü olarak, ön lisans tarafındaki adlar ayrı bir kümedir. [Bahçe tarımı](/bolum/bahce-tarimi) gibi iki yıllık programların mezunlarının unvanı tekniker olarak yayımlanır; bunlar lisans programı değildir. Lisans programları ÖSYM'nin Tablo-4'ünde, ön lisans programları Tablo-3'ünde yer alır. Hangi üniversitede hangi programın hangi adla açıldığı yalnızca ÖSYM kılavuzundan kontrol edilebilir.

Aşağıdaki ders adları tek bir üniversitenin yayımladığı bilgi paketinden alınmıştır: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji programının kendi bilgi paketi sayfası. Kaynak, ders listelerinin bulunduğu sayfada programın adını "Tarımsal Biyoteknoloji Lisans Programı" olarak, kazanılan derecenin seviyesini lisans olarak ve öğretim süresini "Lisans eğitimi 8 yarıyıl (4 yıl)'dır." biçiminde yayımlamıştır. Aynı sayfa mezuniyette alınan derece için "Ziraat Mühendisliği diplomasına sahip olunur. Ünvanı ise Ziraat Mühendisi´dir." ifadesini kullanır; bu ifade kaynakta yazıldığı hâliyle aktarılmıştır. Programın bağlı olduğu fakülte sayfada açıkça yazılmadığı için fakülte konusunda bir iddia yapılmıyor.

Bu sayfada yalnızca birinci, ikinci ve üçüncü sınıf ders listeleri aktarılmıştır. Kaynak programın sekiz yarıyıl olduğunu yazdığı hâlde dördüncü sınıfın ders adları bu sayfa için okunamadı; dördüncü sınıfta hangi derslerin bulunduğu konusunda bu sayfada hiçbir iddia yoktur. Kaynakta ders adlarının başında ders kodları yer alır; bu kodlar bilerek aktarılmadı. Kredi ve AKTS değeri de yazılmadı.

Birinci sınıfın güz yarıyılında Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I, Botanik, Ekonomi, Fizik, İstatistik, Kariyer Planlama, Kimya, Matematik, Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı, Türk Dili I ve Yabancı Dil I (İngilizce) görünüyor. Bahar yarıyılında Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi II, Bitki Sistematiği, Laboratuvar Teknikleri, Mesleki Etik, Organik Kimya, Temel Bilgisayar Bilimleri, Toprak Bilgisi, Türk Dili II, Yabancı Dil II (İngilizce) ve Zooloji yer alıyor. İlk yıl, temel bilimlerle tarımın giriş derslerinin yan yana durduğu yıldır: aynı yarıyılda hem kimya hem botanik, hem fizik hem toprak bilgisi.

İkinci sınıfın güz yarıyılında Araştırma ve Deneme Metotları, Bitki Fizyolojisi, Biyokimya, Ekoloji, Genel Mikrobiyoloji, Hücre Biyolojisi, İş Sağlığı ve Güvenliği I, Kütle ve Enerji Denkliği ve Malzeme Bilimi bulunuyor. Bahar yarıyılında Bahçe Bitkileri, Bitki Koruma, Hayvan Fizyolojisi, İş Sağlığı ve Güvenliği II, Ölçme Bilgisi, Tarla Bitkileri, Teknik Resim, Temel Genetik ve Zootekni var. İkinci yıl, biyoteknolojinin dayandığı iki temeli aynı anda kuruyor: biyokimya ile hücre biyolojisi bir yanda, tarımın kendi üretim dersleri diğer yanda.

Üçüncü sınıfın güz yarıyılında Bitki Hücre Doku Kültürü, Bitki Islahı, Moleküler Biyoloji, Moleküler Genetik ve Sitogenetik ve Uygulamaları görünüyor. Bahar yarıyılında Bitki Biyoteknolojisi, Genetik Mühendisliği, Hayvanlarda Hücre Kültürü, Hayvanlarda Üreme Fizyolojisi, Mikrobiyal Biyoteknoloji ve Staj yer alıyor. Üçüncü yıl, programın adını taşıyan derslerin yoğunlaştığı yıldır ve bahar yarıyılındaki üç ders adı bölümün üç hattını tek tek gösterir: bitki, hayvan ve mikrobiyal biyoteknoloji.

Kaynak, üçüncü sınıfın her iki yarıyılında geniş seçmeli ders havuzları da yayımlamıştır. Bu havuzlardan bölümün kendi alanına ait olan bazı ders adları şunlardır: Biyogüvenlik, Çevre Biyoteknolojisi, Bitki Islahında Moleküler Belirteçlerin Kullanımları, Flow Sitometri ve Tarımsal Araştırmalarda Kullanımı, Mikrobiyal Genetik, Tarımsal Genetik, Güncel Biyoteknoloji, Arılarla Polinasyon, Arı Yetiştiriciliğinde Biyoteknolojik Uygulamalar, Bitki Ekofizyolojisine Giriş, Psikoaktif ve Bağımlılık Yapan Bitkiler ve PCR'a Dayalı Genetik Analiz Teknikleri. Son adın içindeki kısaltma kaynakta yazıldığı hâliyle bırakılmıştır ve bu sayfada açılmamıştır. Havuzda ziraat fakültesinin diğer bölümlerinin açtığı dersler ile üniversite genelinde açılan seçmeli dersler de bulunuyor; bu iki kümenin tamamı bu sayfaya alınmadı.

Bu listeyle ilgili bilerek yapılmayan şeyler şunlardır. Ders kodu, kredi ve AKTS değeri hiç yazılmadı; kaynakta bulunan toplam AKTS bilgisi de kullanılmadı. Staj dersinin süresi hakkında hiçbir bilgi yazılmadı. Hangi dersin zorunlu hangisinin seçmeli olduğu ayrımı, yalnızca kaynağın kendi başlıklarıyla sınırlı tutuldu; başlık altında yayımlanmayan bir ders için bu ayrım iddia edilmedi. Dördüncü sınıf ders listesi, yukarıda yazıldığı gibi, bu sayfaya hiç girmedi. Başka üniversitelerin planları farklıdır; bu liste bir örnektir, ortalama değildir.

Bu bölümün birinci çıktısı tohum ve fide üretimi yapan kuruluşlardır. Doku kültürü laboratuvarlarında hastalıksız bitki üretimi, ıslah programlarında moleküler belirteçlerle seçim, çeşit tescil süreçlerinde laboratuvar analizleri bu alana girer. Programın üçüncü sınıfında bitki hücre doku kültürü ve bitki ıslahı derslerinin yer alması, bu işin bölümün kendi konusu olduğunu gösteriyor.

İkinci çıktı analiz ve tanı laboratuvarlarıdır. Tohumda ve bitkisel materyalde hastalık etmeni tespiti, tür ve çeşit doğrulaması, kalite ve saflık analizleri bu alandadır. Bu laboratuvarlar özel sektörde de, kamu araştırma kuruluşlarında da bulunur. Hangi analizin hangi yetkiyle yapılabileceği ve hangi belgenin arandığı bu sayfanın konusu değildir; bu konuda bir iddia yapılmıyor.

Üçüncü çıktı hayvancılık tarafıdır. Damızlık seçiminde moleküler yöntemlerin kullanılması, üreme biyoteknolojisi uygulamaları ve hayvan sağlığı laboratuvarları bu alana girer. Programın hayvanlarda hücre kültürü ve hayvanlarda üreme fizyolojisi derslerini okutması bu yönü açıklıyor.

Dördüncü çıktı gıda, yem ve biyoteknoloji sanayiidir. Fermentasyona dayanan üretim, enzim ve starter kültür kullanımı, tarımsal atıkların değerlendirilmesi ve biyolojik gübre ile biyolojik mücadele ürünlerinin üretimi bu alandadır. Beşinci çıktı ise araştırma ve akademidir; lisansüstü eğitimle üniversitelerde ve araştırma enstitülerinde çalışmak bu bölümün doğal uzantılarından biridir.

Kamuda istihdam söz konusu olduğunda hangi kadroların hangi mevzuata bağlı olduğu, hangi sınav şartlarının arandığı ve atamada hangi alan adlarının kullanıldığı bu sayfada iddia edilmiyor. Aynı biçimde bu bölümde bilerek yazılmayan bir şey var: maaş. Ne başlangıç maaşı, ne ortalama maaş, ne de sektörler arası karşılaştırma verilmiyor. Bu sayfada güvenilir kaynağı olmayan bir rakam yer almaz.

Bu bölüm, laboratuvarda uzun süre çalışmaktan sıkılmayan öğrenciye uyar. Doku kültürü, hücre kültürü ve moleküler analiz işlerinin gündelik gerçeği tekrar ve titizliktir: aynı işlemi aynı sırayla, bulaşma olmadan, kayıt tutarak yapmak. Bu işi angarya olarak görmeyen bir öğrenci burada rahat eder.

İkinci uyum ölçütü sabırdır. Bir bitki ıslahı çalışmasının sonucu, bir yazılımın çıktısı gibi aynı gün görünmez; bitkinin kendi büyüme takvimi işin hızını belirler. Bir deneme yılda bir kez kurulabilir ve sonuç bir sonraki döneme kalabilir. Bu ritmi kabul edebilen öğrenci alandan memnun kalır.

Üçüncüsü, temel bilimlere isteksiz olmamaktır. Kimya, organik kimya, biyokimya ve istatistik bu programın ilk iki yılının gövdesidir ve bunların hiçbiri atlanabilir ders değildir. İstatistik özellikle önemlidir; bir denemenin sonucunun anlamlı olup olmadığı ancak buradan okunur. Programın ikinci sınıfında araştırma ve deneme metotları dersinin bulunması bunu gösteriyor.

Buna karşılık, tarımın kendisine hiç ilgi duymadan yalnızca genetiğe ilgi duyduğu için bu bölümü seçmek yanıltıcı olabilir. Program bir ziraat fakültesi programıdır; toprak, bitki yetiştirme, zootekni ve bitki koruma dersleri planın azımsanmayacak bir kısmını oluşturur. Sorusu doğrudan hücrenin kendi işleyişi olan bir öğrencinin fen bilimleri tarafındaki programları ayrıca değerlendirmesi daha doğru olur.

Birinci not: bu sayfada taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan rakamı yoktur. Bu üç bilginin tek geçerli kaynağı ÖSYM'nin ilgili yıl için yayımladığı tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Tarımsal Biyoteknoloji bir lisans programı olduğu için kılavuzda Tablo-4'te aranır.

İkinci not: aynı adı taşıyan programların ders planları üniversiteden üniversiteye değişir. Yukarıda bir tek üniversitenin bilgi paketi örnek olarak aktarıldı ve o kaynağın dördüncü sınıf listesi bu sayfaya girmedi. Tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketinden güncel ve tam planı okumak gerekir.

Üçüncü not: mezuniyette alınan diploma ve unvanın nasıl yayımlandığı üniversiteye göre değişebilir. Yukarıda aktarılan diploma ve unvan ifadesi yalnızca o üniversitenin kendi sayfasından alınmıştır; bütün üniversiteler için geçerli olduğu iddia edilmiyor. Unvanın hangi mesleki yetkileri kapsadığı da bu sayfanın konusu değildir.

Dördüncü not: bu sayfada okunan kanun, yalnızca amaç, kapsam ve tanımlar maddeleriyle sınırlıdır. Kanunun izin, denetim, yasak ve yaptırım hükümleri okunmadı ve bunlar hakkında hiçbir iddia yoktur. Kişisel veri, patent, çeşit ıslahçı hakları ve tohumculuk mevzuatı da bu sayfada ele alınmadı.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.