Tarımsal Yapılar ve Sulama

Tarımsal Yapılar ve Sulama, bitkisel üretimin gerçekleştiği alanın fiziksel altyapısını mühendislik yöntemleriyle kuran bir ziraat mühendisliği alanıdır. Alanın iki ayağı adında yazılıdır: bir yanda tarımsal işletmede kullanılan yapılar, diğer yanda bitkinin ihtiyaç duyduğu suyun kaynağından bitki köküne kadar taşınması ve fazlasının uzaklaştırılması.

Alanın çıkış noktası şu basit gözlemdir: bir tarlada hangi tohumun ekildiği kadar, o tarlaya suyun ne zaman, ne kadar ve hangi yöntemle verildiği de ürünü belirler. Toprakta tutulabilen su miktarı, bitkinin gelişme dönemine göre değişen su tüketimi, buharlaşma, yağış ve sulama suyunun kalitesi birlikte hesaba katılmadan üretim planlanamaz. Bu hesabın yapılabilmesi için hem toprağın hem bitkinin hem de suyun davranışının bilinmesi gerekir; alanın ders planında toprak bitki su ilişkileri adlı bir dersin bulunması bu üçlünün birlikte okunduğunu gösterir.

Suyun taşınması ise bir hidrolik problemidir. Bir kanalın eğimi, kesiti ve pürüzlülüğü ne kadar su geçireceğini belirler; bir borunun çapı ve içindeki basınç kaybı, damla sulama sisteminin tarlanın uzak ucunda da çalışıp çalışmayacağını belirler. Bu yüzden alan akışkanlar mekaniği ve açık kanal hidroliği gibi derslerle ilerler. Bu dersler mühendisliğin fizik tarafıdır ve alanın neden sayısal puan türüyle öğrenci aldığını açıklar.

Suyun nereden geleceği sorusu ise hidroloji ile yanıtlanır. Bir havzaya düşen yağışın ne kadarının yüzeyde aktığı, ne kadarının toprağa süzüldüğü, ne kadarının buharlaştığı; bir akarsuyun yıl içinde nasıl bir rejim izlediği; kuru geçen bir mevsimde hangi kaynağa güvenilebileceği bu dersin konusudur. Uygulamalı hidroloji dersi bu bilgiyi saha verisiyle birleştirir.

Alanın yapı ayağı ise tarımsal işletmenin ihtiyaç duyduğu inşai unsurları kapsar: su alma yapıları, kanal ve boru hatları, depolama yapıları, drenaj tesisleri ve arazi düzenlemesine ilişkin işler. Bu nedenle programda statik, mukavemet, ölçme bilgisi ve bilgisayar destekli teknik çizim dersleri bulunur. Bir yapının ayakta durup durmayacağı, bir arazinin kotlarının nasıl ölçüleceği ve bir projenin nasıl çizileceği mühendisliğin ortak diliyle öğretilir.

Arazi toplulaştırma dersi ise alanın idari ve hukuki tarafına açılır. Parçalanmış tarım arazilerinin yeniden düzenlenmesi yalnızca bir ölçme işi değildir; sulama şebekesinin ekonomik biçimde kurulabilmesi çoğu zaman bu düzenlemeye bağlıdır.

Alan, [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) ve [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) ile aynı fakültenin üretim tarafını paylaşır, [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) ile toprağı paylaşır, [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi) ile hidroliği paylaşır, [harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi) ile ölçmeyi paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; üçüncü başlık bu farkları açıyor.

En sık karışan ayrım [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi) ile olan ayrımdır. İki alan da hidrolik, statik ve mukavemet okur; ikisi de su yapılarıyla ilgilenebilir. Fark, tasarımın hangi ihtiyaca göre boyutlandırıldığındadır. İnşaat mühendisliği yapıyı ve su iletim sistemini genel mühendislik ihtiyaçları çerçevesinde ele alır. Tarımsal yapılar ve sulama ise sistemi bitkinin su ihtiyacına, toprağın su tutma davranışına ve tarımsal işletmenin düzenine göre boyutlandırır. Bu yüzden bu programın planında akışkanlar mekaniği ve hidrolojinin yanında toprak bilimi, tarla bitkileri, bahçe bitkileri ve bitki koruma dersleri de bulunur.

[Harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi) ve [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) ile ayrım amaç ayrımıdır. O alanlar ölçmenin kendisini, konum bilgisinin üretilmesini ve arazi kayıt düzenini merkeze alır. Bu programda ölçme bilgisi bir araçtır: sulama şebekesinin kotlarının belirlenmesi ve arazi düzenlemesinin projelendirilmesi için kullanılır. Aynı aleti kullanmak aynı işi yapmak değildir.

[Çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) ile ayrım suyun hangi tarafında durulduğuyla ilgilidir. Çevre mühendisliği ağırlıklı olarak suyun kalitesi, arıtımı ve atık su yönetimi üzerinde çalışır. Bu program ise suyun tarımsal üretim için miktar ve zaman bakımından yönetilmesiyle ilgilenir. İki alan sulama suyu kalitesi konusunda kesişir; kesişmek örtüşmek değildir.

[Tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) ve [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) ile ayrım nettir: o programlar bitkinin kendisini, yetiştirme tekniğini ve zararlılarla mücadeleyi merkeze alır. Bu program bitkiyi bir su tüketicisi olarak okur ve ona su ulaştıran sistemi tasarlar. [Toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) ile ayrım da benzerdir; o alan toprağın kimyasal ve biyolojik özelliklerini ve bitki beslemeyi merkeze alırken bu program toprağın su tutma ve iletme davranışıyla ilgilenir.

[Peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) ile temas noktası sulama sistemi tasarımıdır; ancak o alan tasarımın estetik ve mekânsal tarafını merkeze alır. [Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) ile temas noktası pompa ve mekanizasyon, [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) ile temas noktası ise sulama yatırımının işletme ekonomisi tarafıdır.

Son bir karışma noktası şudur: bu programdan mezun olmak bir sulama biriliğinin yöneticisi olmak anlamına gelmez ve mezuna kanunda tanımlanan herhangi bir organ üyeliği vermez. Kanunda birliklerin kuruluş ve yönetim usulü ayrıca düzenlenmiştir ve bu rehber o hükümleri okumadı.

Aşağıdaki bilgiler Çukurova Üniversitesi'nin eğitim bilgi sisteminde yayımlanan iki ayrı program sayfasından alındı. Kaynakta program Ziraat Fakültesi bünyesinde yazılıdır. Program bilgileri sayfasında programın düzeyi Lisans olarak yazılıdır; kazanılan derece satırında Ziraat Mühendisi, Tarımsal Yapılar ve Sulama Lisans Programı Mezunu ifadesi ve öğretim şekli satırında Tam Zamanlı ifadesi yayımlanmıştır. Program kimliğine ilişkin iddialar bu satırlara dayandırılmıştır.

Kaynakta yayımlanan ders planından iki okumada aynı biçimde doğrulanan ders adları yarıyıl sırasıyla şunlardır. Birinci yarıyıl: Botanik, İklim Bilgisi, Matematik I, Temel Fizik I, Genel Kimya, Kariyer Planlama, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İngilizce I, Türk Dili I. İkinci yarıyıl: Temel Fizik 2, Genel Ekonomi, Matematik 2, Temel Bilgisayar Teknolojileri Kullanımı, Tarım Tarihi ve Deontolojisi, Tarımsal Yapılar ve Sulamaya Giriş, Ölçme Bilgisi I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İngilizce II, Türk Dili II. Üçüncü yarıyıl: Mesleki Uygulama, Difernsiyel Denklemler, Termodinamik, Statik, Tarla Bitkileri, Toprak Bilimi, Tarımsal Mekanizasyon, Ölçme Bilgisi 2, İstatistik. Dördüncü yarıyıl: Mesleki Uygulama, Mühendislik Matematiği, Bitki Koruma, Araştırma ve Deneme Metodları, Toprak Fiziği, Mukavemet, Bahçe Bitkileri, Bilgisayar Destekli Teknik Çizim. Beşinci yarıyıl: Akışkanlar Mekaniği, Tarımsal Yapılar ve Sulama Uygulamaları I, Hidroloji, Toprak Bitki Su İlişkileri. Altıncı yarıyıl: Sulama Mühendisliği, Açık Kanal Hidroliği, Uygulamalı Hidroloji, Tarımsal Yapılar ve Sulama Uygulamaları II, Arazi Toplulaştırma.

Bu listeyle ilgili sınırlar açıkça yazılmalıdır. Kaynak sayfada yedinci ve sekizinci yarıyıl ders listeleri görülmedi; bu iki yarıyılda hangi derslerin okutulduğuna dair burada olumlu ya da olumsuz hiçbir iddia yapılmıyor. Ders adları kaynaktaki yazımıyla bırakıldı: aynı listede hem Roma rakamı hem normal rakam kullanılması düzeltilmedi ve kaynakta Difernsiyel Denklemler biçiminde yazılı olan ders adı olduğu gibi aktarıldı, düzeltilmedi. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu iki okumada doğrulanamadığı için belirtilmedi. Ders kodu, kredi ve AKTS değerleri bilerek aktarılmadı; kaynakta program süresi satırında yazılı olan toplam AKTS değeri de bilerek bu sayfaya alınmadı. Planda mesleki uygulama yazılıdır; ancak uygulamanın süresine ve yerine ilişkin hiçbir bilgi bu sayfaya alınmadı. Bu liste tek bir üniversitenin ders planından alınmıştır ve her üniversitenin planı farklıdır.

Listenin mantığı okunabilir durumdadır. İlk iki yıl mühendisliğin temel dilini kurar: matematik, fizik, kimya, istatistik ve teknik çizim. Aynı dönemde ziraat tarafı da girer; botanik, iklim bilgisi, toprak bilimi, tarla bitkileri ve bahçe bitkileri dersleri mühendisin kimin için tasarım yaptığını öğretir. Ölçme bilgisi ve statik mukavemet hattı yapı tarafını, akışkanlar mekaniği ve açık kanal hidroliği hattı ise su tarafını hazırlar. Üst yarıyıllarda hidroloji, toprak bitki su ilişkileri ve sulama mühendisliği dersleri bu iki hattı birleştirir; arazi toplulaştırma dersi ise tasarımın arazi düzeni tarafını ekler.

Programın hedeflediği işler, tarımsal su ve yapı altyapısının planlandığı, projelendirildiği, uygulandığı ve işletildiği ortamlarda bulunur. Sulama projesi tasarımı, sulama sistemi uygulama ve saha kontrolü, arazi toplulaştırma projelerinde teknik görev, tarımsal işletme yapılarının projelendirilmesi, drenaj sistemi planlaması ve sulama sistemi ürünlerinin teknik satış ve uygulama desteği bu işlerin yaygın örnekleridir.

Mezunların çalışabileceği ortamlar arasında kamu kurumlarının su ve tarım birimleri, sulama birlikleri, mühendislik ve müşavirlik büroları, taahhüt firmaları, sulama ekipmanı üreten ve uygulayan şirketler, büyük ölçekli tarım işletmeleri ile araştırma kuruluşları sayılabilir. Bu rehberde bu ortamların hangisinde hangi kadronun bulunduğu ya da hangi sınavla atama yapıldığı yazılmıyor; kadro ve atama konusu ilgili kurumların kendi mevzuatına tabidir ve doğrulanmış kaynak olmadan yazılması yanlış bilgi üretmek olur.

Alanın belirgin bir özelliği işin saha ile masa arasında gidip gelmesidir. Bir sulama projesi büroda hesaplanır, ancak arazinin eğimi, toprağın yapısı ve su kaynağının gerçek durumu sahada görülür. Bu nedenle alan hem hesap disiplinini hem arazi çalışmasını kabul eden bir çalışma biçimi ister.

İkinci özellik kamusal bağlamdır. Yukarıdaki kanun başlığında görüldüğü gibi sulama tesisleri kamu eliyle geliştirilir ve işletmesi kurumsal yapılara devredilir. Bu, alanın mezununun mevzuatı okuyabilmesini ve kurumlar arası ilişkiyi anlayabilmesini gerektirir.

Lisans mezunları için akademik süreklilik yolu yüksek lisans ve doktora programlarıdır. Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor. Bu rakamlar yıla, şehre ve kuruma göre değişir.

Program, sayısal derslerle uzun süre çalışmayı göze alan öğrenciye uygundur. Matematik, fizik, statik, mukavemet ve akışkanlar mekaniği hattı programın omurgasıdır ve bu hattan kaçarak alanda ilerlemek mümkün değildir.

İkinci olarak alan doğal sistemlerle çalışmayı kabul etmeyi ister. Yağış, buharlaşma ve akış tahmin edilebilir ama garanti edilemez. Belirsizlikle çalışmayı sıkıcı değil ilginç bulan bir öğrenci bu alanda kendini rahat hisseder.

Üçüncü olarak alan araziyi sever. Ofiste kalmayı tercih eden bir öğrenci için ölçme çalışmaları, saha kontrolleri ve uygulama takibi zorlayıcı olabilir. Buna karşılık arazide çalışmayı seven öğrenci için alan tatmin edicidir.

Dördüncü olarak alan tarımı bir bütün olarak okumayı ister. Bir sulama sistemi doğru tasarlansa bile yanlış bitkiye, yanlış toprağa ya da yanlış işletme düzenine kurulduğunda sonuç vermez. Bu yüzden programda ziraatın üretim dersleri de bulunur ve bu dersleri gereksiz bulan bir öğrenci alanın mantığını kaçırır.

Son olarak, alan kamusal bir çerçeve içinde çalışır. Suyun ortak bir kaynak olduğunu ve kullanımının düzenlendiğini kabul etmek, bu alanda çalışmanın ön şartıdır.

Birinci not: Program adı üniversiteler arasında farklı yazılabilir ve ders planları belirgin biçimde farklılaşır. Bazı programlar sulama ve hidroloji tarafını, bazıları tarımsal yapı ve inşai tarafı, bazıları ise arazi düzenleme tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Programın bulunduğu bölgenin sulama pratiği eğitimi etkiler. Yoğun sulu tarım yapılan bir bölgedeki program ile kuru tarımın hâkim olduğu bir bölgedeki program aynı saha imkânlarını sunmaz. Uygulama arazisi ve laboratuvar imkânları tanıtım metninden değil, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Bu program bir ziraat fakültesi programıdır ve mezuniyette alınan derece kaynakta ziraat mühendisliği olarak yazılıdır. Mühendislik fakültesi programlarıyla karşılaştırma yapan bir öğrencinin bu farkı baştan bilmesi gerekir.

Dördüncü not: Su ve yapı tarafına daha çok ilgi duyan öğrenci için [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi) ve [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi); ölçme ve arazi düzeni tarafına ilgi duyan öğrenci için [harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi) ve [harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro); bitkinin kendisine ilgi duyan öğrenci için [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) ve [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma); toprağa ilgi duyan öğrenci için [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme); üretimin ekonomi tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.