Tarla Bitkileri

Tarla Bitkileri dört yıllık bir lisans programıdır ve ziraat fakültelerinin bölümlerinden biridir. Programın konusu, geniş alanlarda ve çoğunlukla yıllık üretim dönemleri hâlinde yetiştirilen kültür bitkileridir: buğday, arpa, çeltik, mısır, nohut, mercimek, fasulye, ayçiçeği, pamuk, şeker pancarı, patates, yonca, korunga ve benzerleri.

Bu bitkilerin ortak özelliği, insanın temel besinini ve hayvanın kaba yemini üretmeleri, sanayiye ham madde vermeleri ve birim alandan düşük gelirle çok geniş alanlarda yetiştirilmeleridir. Bir seradaki domatesle bir buğday tarlası arasındaki fark yalnızca bitki değildir; ölçek, makine, hasat biçimi, depolama ve fiyatın oluşma biçimi de farklıdır. Tarla Bitkileri bu ikinci dünyanın bilimidir ve bu yüzden alanın diliyle söylenirse dekarla değil hektarla, saksıyla değil parselle düşünür.

Program üç soru etrafında kurulur. Birincisi yetiştirme tekniğidir: hangi bitki, hangi iklimde, hangi toprakta, hangi ekim nöbetinde, hangi ekim zamanında ve hangi sıklıkta yetişir; ne zaman gübrelenir, ne zaman sulanır, ne zaman hasat edilir. İkincisi ıslah ve tohumculuktur: eldeki çeşitten daha verimli, daha dayanıklı ya da daha kaliteli bir çeşit nasıl geliştirilir, o çeşidin tohumu nasıl çoğaltılır ve nasıl saf tutulur. Üçüncüsü çayır, mera ve yem bitkileridir: hayvancılığın kaba yem ihtiyacı hangi bitkilerle ve hangi otlatma düzeniyle karşılanır.

Bu üç soru bölümü hem tarlada hem laboratuvarda çalışan bir alan yapar. Aynı öğrenci bir dönem deneme parseli kurup ölçüm alır, başka bir dönem doku kültürü laboratuvarında ya da tohum analiz masasında durur.

Bu bölüm ziraat fakültesinin içindeki komşularıyla sık karıştırılır ve karışıklığın kaynağı çoğu zaman "ziraat mühendisliği" adının tek bir bölüm sanılmasıdır.

Ziraat fakülteleri çok sayıda ayrı bölümden oluşur ve öğrenci bunlardan birini tercih eder. Tarla Bitkileri bu bölümlerden biridir. Türkiye'de ziraat mühendisliği adı, tek bir programın değil bir fakültenin ürettiği alanların ortak adı gibi kullanılır; bu sitede henüz ayrı bir ziraat mühendisliği rehberi bulunmadığı için burada o başlığa bağlantı verilmiyor, ayrım yalnızca metinde anlatılıyor.

[Bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) ile ayrım en net olanıdır ve ölçek ile ürün grubuna dayanır. Bahçe bitkileri meyve, sebze, bağ ve süs bitkileriyle ilgilenir; bunlar birim alandan yüksek gelir getiren, çoğu zaman elle bakım ve elle hasat isteyen, seracılık ve budama gibi teknikleri olan ürünlerdir. Tarla bitkileri ise geniş alan, makineli ekim ve makineli hasat dünyasıdır. Aynı fakültede, aynı temel derslerle başlayıp bambaşka bir uzmanlığa giden iki yol.

[Bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) aynı bitkilere bakar ama sorusu farklıdır: hastalık, zararlı ve yabancı ot. Tarla Bitkileri "bu bitkiyi nasıl yetiştiririm ve nasıl daha iyisini geliştiririm" diye sorarken bitki koruma "bu bitkiyi neyden ve nasıl korurum" diye sorar. İki alan tarlada sürekli yan yana çalışır.

[Organik tarım](/bolum/organik-tarim) bir ürün grubu değil bir üretim yöntemidir ve kendi kanunu ile kontrol düzeni vardır. Tarla bitkileri organik olarak da yetiştirilebilir; nitekim aşağıda anılan ders planında organik tarım ayrı bir ders olarak durur.

Zincirin sonraki halkaları da ayrı bölümlerdir. [Gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) hasat edilmiş ham ürünü işleyip raf ömrü olan bir gıdaya çevirmekle, [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) bu işlemenin uygulama ve ölçüm tarafıyla ilgilenir. Tarla Bitkileri bu zincirin ilk halkasıdır: tarladaki ürünün kendisi.

Bir başka karışıklık temel bilimlerle yaşanır. [Biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) canlıyı bilimsel bir nesne olarak inceler; Tarla Bitkileri ise belirli bir amaca, yani üretime bağlı olarak inceler. Islah dersleri sayesinde iki alan genetik başlığında kesişir ama çıkış noktaları farklıdır. [Kimya](/bolum/kimya) bölümü ile ayrım da benzerdir: gübreleme ve bitki biyokimyası bu programın içinde araçtır, amaç değildir.

Son olarak [peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) da ziraat fakültelerinde bulunabilen bir bölümdür ama sorusu tasarımdır; bitkiyi bir mekân kurmak için kullanır. Yeni açılan alanlardan [tıbbi ve aromatik bitkiler](/bolum/tibbi-ve-aromatik-bitkiler) ise tarla bitkilerinin bir alt kümesiyle, yani etken maddesi için yetiştirilen bitkilerle ilgilenir ve önlisans düzeyinde de karşımıza çıkar.

Programın süresi dört yıl, yani sekiz yarıyıldır ve staj ile mesleki uygulama programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünün yayımlanmış bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve ders sıraları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Birinci yarıyıl temel bilimlerle ve alanın çevresel çerçevesiyle başlar: Meteoroloji, Botanik, Fizik, Kimya, Temel Matematik, Laboratuvar Güvenliği ve Tarımsal Ekoloji. Yanında Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk Dili ve İngilizce dersleri bulunur. Meteorolojinin ilk yarıyılda durması tesadüf değildir: tarla bitkilerinde iklim, kararların çoğunu belirleyen değişkendir.

İkinci yarıyıl alana giriş yapar ve ölçmeyi öğretir: Ölçme Bilgisi, Zooloji, Temel Matematik, Tarla Bitkilerine Giriş, Ekonomi, Temel Bilgi Teknolojileri ve Bitki Fizyolojisi. Ekonominin bu kadar erken gelmesi, bu alanın bir üretim ekonomisi alanı olduğunu gösterir.

Üçüncü yarıyıl makineye, mikrobiyolojiye ve güvenliğe yönelir: Tarım Makinaları, Genel Mikrobiyoloji, Gıda Teknolojisi, İş Sağlığı ve Güvenliği, Bitkisel Analiz Yöntemleri ve Hayvan Yetiştirme. Bu dönemin seçmeli havuzunda toprak bilgisi ve peyzaj tasarımı gibi başlıklar bulunur.

Dördüncü yarıyıl suyu, gübreyi, genetiği ve istatistiği bir araya getirir: Sulama ve Drenaj, Tarla Bitkilerinin Gübrelenmesi, Genetik, İstatistik, Tarım Ekonomisi, Tarım Deontolojisi ve İş Sağlığı ve Güvenliğinin ikinci yarısı. Seçmeli havuzunda bahçe bitkileri ve bitki koruma başlıkları yer alır. İstatistiğin bu programda zorunlu olması önemlidir: tarla denemesinin sonucu ancak istatistikle yorumlanabilir.

Beşinci yarıyıl alanın çekirdeğine girer: Tarla Tarımı, Ürün Fizyolojisi, Bitki Islahı, Doku Kültürü Laboratuvar Teknikleri ve Mesleki Uygulama. Bitki ıslahının bu noktada gelmesi programın ikinci ana ayağının açıldığı anlamına gelir.

Altıncı yarıyıl çayır ve mera ile tohumculuğu ekler: Çayır ve Mera Islahı, Çim Alanlar, Yemeklik Tane Baklagiller, Tohumculuk Bilimine Giriş, Araştırma ve Deneme Metodları ve ikinci Mesleki Uygulama. Araştırma ve deneme metodları dersi, bu mesleğin bilgisini nasıl ürettiğini öğretir: parsel kurmak, tekerrür yapmak, sonucu ölçmek.

Yedinci yarıyıl ürün gruplarını tek tek ele alır: Serin İklim Tahılları, Yem Bitkileri, Nişasta ve Şeker Bitkileri, Lif Bitkileri, Tıbbi Bitkiler, Staj ve Mezuniyet Projesi. Sekizinci yarıyıl aynı mantığı sürdürür: Sıcak İklim Tahılları, Yağ Bitkileri, Keyf Bitkileri, Tarla Bitkilerinde Organik Tarım, ikinci Staj ve Mezuniyet Projesinin devamı.

Planın bütününe bakıldığında yapı nettir: iki yıl temel bilim ve ölçme, sonra iki yıl ürün grupları ile ıslah ve tohumculuk. Ders adlarının son iki yılda bitki gruplarının adını taşıması bu bölümün karakterini gösterir; mezun tek bir bitkiyi değil, bir bitki grubu ailesini tanır.

Bir kaynak notu: bu programın seçmeli ders havuzu çok geniştir ve kaynak sayfadaki seçmeli ders adlarının bir kısmı bozuk yazılmış, bir kısmı da bu bölümle ilgisiz görünmektedir. Yanlış bilgi vermemek için seçmeli ders adları bu rehbere hiç aktarılmadı; zorunlu ders adlarından bazılarının kaynaktaki yazımı ise Türkçe yazımına normalize edildi. Doğru ve güncel liste için tercih edilecek üniversitenin kendi bilgi paketine bakılmalıdır.

Bu bölümün mezununun çalışabileceği alanların merkezinde tohumculuk sektörü durur. Tohum ıslah eden, üreten, işleyen ve pazarlayan şirketler bu bölümün doğal işvereni sayılır; çeşit geliştirme, deneme kurma, tohum kalite kontrolü ve teknik satış bu şirketlerdeki tipik görevlerdir.

Girdi sektörü ikinci büyük alandır: gübre, bitki besleme ürünleri ve tarım ilacı firmalarının teknik ekipleri ile bayi ve satış sonrası destek birimleri. Buradaki iş çoğunlukla tarlada, üreticiyle yüz yüze geçer.

Üretim ve işleme tarafında geniş bir alan vardır: büyük ölçekli tarım işletmeleri, sözleşmeli üretim yapan sanayi kuruluşlarının teknik birimleri, şeker, yağ, un, nişasta ve yem fabrikalarının ham madde ve tedarik ekipleri, hububat ve bakliyat ticareti yapan firmaların kalite ve tedarik birimleri.

Kooperatifler, üretici birlikleri ve tarımsal danışmanlık şirketleri de mezunun çalıştığı yerler arasındadır. Kendi işini kurmak, yani üretim yapmak, damızlık tohumculuk ya da danışmanlık, bu alanda görülen bir yoldur.

Kamu tarafında tarım ve orman alanında görev yapan bakanlık birimleri, araştırma enstitüleri, il ve ilçe müdürlükleri ile belediyelerin tarımsal hizmet birimleri anılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda atama merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Akademik yol bu bölümde canlıdır. Islah, tohumculuk, çayır ve mera, ürün fizyolojisi ve tarımsal ekoloji üzerine yüksek lisans ve doktora programları vardır; araştırma enstitülerinde ve üniversitelerde araştırmacı olarak çalışmak mümkündür.

Bu rehber hiçbir meslek için maaş, işe girme oranı ya da istihdam garantisi yazmıyor. Bu tür rakamlar sektöre, bölgeye, yıla ve kişiye göre değişir; doğrulanabilir tek bir değeri olmadığı için burada verilmiyor.

Bu bölüm, işini açık havada yapmaktan rahatsız olmayan öğrenciye uygundur. Deneme parseli kurmak, ekim ve hasat dönemlerinde tarlada olmak, ölçüm almak ve toprakla temas etmek işin doğal parçasıdır. Yılın belirli dönemlerinde iş yükünün yoğunlaşması, mevsime bağlı bir çalışma ritmi getirir.

Biyoloji ile matematiği aynı anda taşımaya istekli olmak gerekir. Bitkiyi tanımak biyolojidir, denemeyi kurup sonucunu yorumlamak istatistiktir, verimi ve maliyeti hesaplamak ekonomidir. Bu üçünden birine tümüyle kapalı olan bir öğrenci planın bir kısmında zorlanır.

Uzun vadeli düşünmeye yatkınlık işe yarar. Bir ıslah çalışması yıllar sürer; bir çayırın ıslahı bir mevsimde sonuç vermez. Sabırlı gözlem ve kayıt tutma alışkanlığı bu alanda yetenek kadar değerlidir.

Gıda güvenliği ve iklim meselelerine ilgi bu bölümde doğrudan karşılık bulur. Kuraklığa dayanıklı çeşit, su tasarrufu sağlayan sulama ve toprağı yormayan ekim nöbeti bugün bu alanın gündelik konularıdır.

İlgi bitkinin kendisinden çok işlenmiş ürüne kayıyorsa [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) rehberi; bahçe ürünlerine ve seracılığa kayıyorsa [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) rehberi; hastalık ve zararlı tarafına kayıyorsa [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) rehberi okunmalıdır. Laboratuvar ve genetik tarafı ağır basıyorsa [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) rehberine bakılabilir.

Birinci not: yukarıda anılan 5488 sayılı Tarım Kanunu bir meslek kanunu değildir. Bu bölümün mezununa unvan, yetki ya da belge vermez; kanun sektörün politika, destek ve kayıt düzenini kurar. Rehberin bu kanuna dayanması, mezunun çalışacağı alanın kamusal çerçevesini göstermek içindir.

İkinci not: bu rehber mezuniyet unvanı ve meslek yetkileri konusunda hiçbir iddiada bulunmuyor. Unvan ve yetkiler kanun ve yönetmeliklerde düzenlenir; bu rehber ilgili meslek mevzuatını incelemedi. Diploma unvanı için tercih edilecek üniversitenin bilgi paketine, meslek yetkileri için de ilgili mevzuatın güncel metnine bakılmalıdır.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu çok geniştir. Kaynak sayfadaki seçmeli ders adları güvenilir biçimde yazılmadığı için bu rehbere aktarılmadı. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; bazı bölümler ıslah ve tohumculuk tarafına, bazıları çayır ve mera ile yem bitkileri tarafına ağırlık verir.

Dördüncü not: bu bölüm sayısal puanla, ÖSYM tercih kılavuzunun lisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Bu ad ÖSYM tablolarında önlisans düzeyinde de görünebilir; tercih listesi doldurulurken programın düzeyine ve süresine dikkat edilmelidir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.