Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji, sahne metnini okuma, işleme ve değerlendirme işini tiyatro tarihi ve kuramıyla birlikte ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 5846 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SÖZ
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 254,76–364,02
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 70
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Nedir?
Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji, sahnede görünen işin arkasındaki metni, tarihi ve düşünceyi çalışma nesnesi yapan dört yıllık bir lisans programıdır. Program birbirine bağlı iki işi bir arada öğretir. Birincisi eleştirmenliktir: bir gösteriyi izlemek, onu bir gelenek içinde konumlandırmak ve neden öyle göründüğünü gerekçelendirerek yazmak. İkincisi dramaturjidir: bir metni sahneye çıkmadan önce okumak, açmak, kısaltmak, düzenlemek ve prodüksiyonun kendi sorusunu bulmasına yardım etmek. Birinci iş çoğunlukla salonda ve masa başında, ikinci iş prova odasında yürür; ikisinin ortak zemini bir metnin nasıl okunacağıdır.
Alanın birinci ayağı tiyatro tarihidir. Bir sahne metni boşlukta durmaz; kendinden önce yazılmış metinlerin, kendi döneminin sahne teknolojisinin ve kendi seyircisinin beklentisinin içine doğar. Bu rehberde okunan ders planında metinlerle tiyatro tarihinin iki dönem, Türk tiyatrosu tarihinin dört dönem boyunca okutulması bu ayağı kurar. Buradaki amaç tarih ezberlemek değil, bir metnin hangi soruya cevap olarak yazıldığını görebilmektir.
İkinci ayak eleştirinin kendisidir. Eleştiri bir beğeni bildirimi değil, gerekçelendirilmiş bir okumadır: neyin, hangi ölçüte göre, hangi kanıtla söylendiğinin yazıya dökülmesidir. Planda tiyatro eleştirisine girişten başlayıp uygulamalı tiyatro eleştirisine, oradan tiyatro eleştirisi kuramlarına uzanan bir sıra bulunması, bu işin önce pratikle sonra kuramla katmanlandığını gösterir.
Üçüncü ayak dramaturjidir ve alanın adını taşıyan işin gövdesi buradadır. Dramaturg bir metni yalnızca okumaz; onu sahnelenebilir hâle getirir, kesintilerini önerir, gerektiğinde başka bir türden aktarır, tarihsel arka planını çıkarır ve reji ile metin arasındaki gerilimi görünür kılar. Planda dramaturjiye girişin ardından uygulamalı dramaturji çalışmalarının iki dönem, sahneleme ve dramaturjinin ayrıca iki dönem okutulması bu ayağı taşır.
Dördüncü ayak yazma pratiğidir. Bu alanda mezunun ürettiği şey çoğunlukla bir metindir: bir eleştiri yazısı, bir dramaturji dosyası, bir uyarlama ya da bir özgün oyun. Planda oyun yazma tekniklerinin iki dönem, sahne metni yazımının iki dönem ve yaratıcı yazma çalışmalarının iki dönem yer alması, yazmanın bu programda bir yan beceri değil, ayrı bir eğitim hattı olduğunu gösterir.
Beşinci ayak çözümleme ve kuramdır. Dram sanatı, performans çözümlemeleri, tiyatro akımları ve yirminci yüzyıl tiyatrosu başlıklı dersler, sahnede olup biteni adlandırabilecek bir kavram takımı kurar. Kavramı olmayan bir izleyici gördüğünü ancak beğeni diliyle anlatabilir; kavramı olan bir izleyici aynı sahneyi bir yapı olarak sökebilir.
Altıncı ayak alanın yayılma yüzeyleridir. Eğitimde tiyatro, tiyatro araştırmaları ve tiyatroda yeni arayışlar başlıklı dersler, alanın yalnızca ödenekli sahnelerle sınırlı olmadığını, eğitim ortamlarına, araştırma alanına ve deneysel sahne pratiklerine de açıldığını gösterir. Alanın kamusal çerçevesi ise bu rehberin bir sonraki başlığında ele alınmaktadır.
Bu altı ayak programı hem [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [karşılaştırmalı edebiyat](/bolum/karsilastirmali-edebiyat) gibi metin merkezli alanlara, hem [sinema ve televizyon](/bolum/sinema-ve-televizyon) ve [radyo, televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) gibi öteki gösteri ve anlatı alanlarına, hem de [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi) gibi sanatın tarihsel ve kurumsal tarafına yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5846 Sayılı Kanun
Bir sahne metni yazılır, işlenir, kısaltılır, başka bir türden aktarılır ve sonunda bir icraya bağlanır. Bu zincirin her halkasında bir hak sahibi ve bir hak vardır; işte bu ikinci halka teknik değil hukukidir ve alanın kamusal çerçevesini kurar. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 5846 sayılı kanundur.
Bu belgeye erişim yolu ayrıca yazılmalıdır. Bu numaranın tertip beş adresi bu oturumda bağımsız olarak yeniden denenmiş ve dönen içerik kanun metni değil, portalın kendi hata sayfası olmuştur; belge tertip üç adresinden açılmıştır ve üç okuma bu adres üzerinde yapılmıştır. Bir adresten belge gelmemesi ölü adrestir, ölü numara değildir: bu rehberde bu kanunun bulunmadığı ya da yürürlükten kalktığı yönünde hiçbir cümle kurulmamaktadır, yalnızca hangi adresin belge verdiği kaydedilmektedir. Tertip dört adresi, tertip üç açıldığı için hiç denenmemiştir ve o adres hakkında da hiçbir iddia yoktur.
Kanunun adı kaynakta FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır; ad hatırdan yazılmamış, belgeden okunmuştur. Ad satırının yanında bir dipnot işareti hiçbir okumada görülmemiştir; böyle bir işaretin bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Künye değerleri üç okumada özdeştir: kanun numarası 5846, kabul tarihi 5/12/1951, Resmî Gazete değeri Tarih: 13/12/1951 Sayı: 7981 ve Düstur değeri Tertip: 3 Cilt: 33 Sayfa: 49. Satır biçimlerinde ise bir ayrışma vardır ve bu ayrışma düzeltilmemiştir. Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 13/12/1951 Sayı: 7981 satırı üç okumada da aynıdır. Buna karşılık Kanun Numarası: 5846, Kabul Tarihi: 5/12/1951 ve Yayımlandığı Düstur: Tertip: 3 Cilt: 33 Sayfa: 49 satırları yalnızca birinci ve üçüncü okumanın uyuştuğu biçimde alınmıştır; ikinci okuma bu üç etikette iki noktadan önce boşluk bırakmış, aynı okuma Resmî Gazete etiketinde ise boşluk bırakmamıştır, yani kendi içinde tutarsızdır. Bu nedenle o biçim tanık sayılmamış, iki biçim birbirine eşitlenmemiş ve hangisinin basılı olduğu iddia edilmemiştir. Künyedeki Tertip: 3 değeri, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten açıldığının belge içi teyididir.
Belgenin bölüm başlığı BİRİNCİ BÖLÜM, alt başlığı Fikir ve Sanat Eserleri olarak üç okumada aynı görülmüştür. Madde kenar başlıklarından Amaç, Kapsam ve Tanımlar üç okumada da aynıdır. İşlenmeler ve Derlemeler kenar başlığı ise yalnızca birinci ve üçüncü okumada gelmiştir; ikinci okuma bu başlığı hiç getirmemiştir ve bu bir kapsam eksikliğidir, başlığın kaynakta bulunmadığı anlamına gelmez. Madde öneki Madde 1 – biçiminde, uzun tire ve iki yanında boşlukla, ikinci ve üçüncü okumanın uyuşmasıyla alınmıştır; birinci ve üçüncü okuma öneki kalın yazı işaretlerinin içine aldığı için önek biçimi kaleminde birinci okuma tanık sayılmamıştır.
Kanunun birinci maddesi alanın hukuki çerçevesini tek cümlede kurar ve üç okumada da tam gövdesiyle aynı gelmiştir. Madde Madde 1 – (Değişik: 21/2/2001 -4630/1 md.) işaretiyle açılır ve şöyle devam eder: Bu Kanunun amacı, fikir ve sanat eserlerini meydana getiren eser sahipleri ile bu eserleri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevi ve mali haklarını belirlemek, korumak, bu ürünlerden yararlanma şartlarını düzenlemek, öngörülen esas ve usullere aykırı yararlanma halinde yaptırımları tespit etmektir. Bu cümlede eser sahibi ile icra eden veya yorumlayan icracı sanatçının yan yana anılması, sahne işinin iki yüzünün de aynı çerçevenin içinde durduğunu gösterir. Değişiklik parantezindeki tire ve boşluk kullanımı kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.
Bir A harfiyle numaralanan madde kapsamı yazar ve o da üç okumada tam gövdesiyle aynı gelmiştir: Madde 1/A – (Ek: 21/2/2001 - 4630/2 md.) Bu Kanun, fikir ve sanat eserlerini meydana getiren eser sahipleri ile bu eserleri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevi ve mali haklarını, bu haklara ilişkin tasarruf esas ve usullerini, yargı yollarını ve yaptırımları ile Kültür Bakanlığının görev, yetki ve sorumluluğunu kapsamaktadır.
Bir B harfiyle numaralanan madde ise bu rehberin en yoğun yeridir, çünkü alanın gündelik dilinde kullanılan kavramları hukuki tanımlara bağlar. Madde Madde 1/B – (Ek: 21/2/2001 -4630/2 md.) işaretiyle açılır, Bu Kanunda geçen tanımlardan; cümlesiyle başlar ve bentleri sıralar. Doğrulanan bentler şunlardır: a) Eser: Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini, b) Eser sahibi: Eseri meydana getiren kişiyi, c) İşlenme eser: Diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilip de bu esere nispetle müstakil olmayan ve işleyenin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat mahsullerini, d) Derleme eser: Özgün eser üzerindeki haklar saklı kalmak kaydıyla, ansiklopediler ve antolojiler gibi muhtevası seçme ve düzenlemelerden oluşan ve bir düşünce yaratıcılığı sonucu olan eseri, e) Tespit: Seslerin veya ses temsillerinin veya ses ve görüntülerin anlaşılabilecek, çoğaltılabilecek veya iletilebilecek şekilde bir araca kaydedilmesi işlemini, f) Fonogram: Sinema eseri gibi görsel-işitsel eserler içindeki ses tespitleri hariç olmak üzere, bir icrada yer alan seslerin veya diğer seslerin veya ses temsillerinin tespit edildiği ses taşıyıcısı fiziki ortamı, g) Bilgisayar programı: Bir bilgisayar sisteminin özel bir işlem veya görev yapmasını sağlayacak bir şekilde düzene konulmuş bilgisayar emir dizgesini ve bu emir dizgesinin oluşum ve gelişimini sağlayacak hazırlık çalışmalarını, h) Arayüz: Bilgisayarın donanım ve yazılım unsurları arasında karşılıklı etkilenme ve bağlantıyı oluşturan program bölümlerini, ı) Araişlerlik: Bilgisayar program bölümlerinin fonksiyonel olarak birlikte çalışması ve karşılıklı etkilenmesi ve alışverişi yapılan bilginin karşılıklı kullanım yeteneğini, j) Bağlantılı haklar: Eser sahibinin manevi ve mali haklarına zarar vermemek kaydıyla komşu hak sahipleri ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcılarının sahip oldukları hakları, k) Komşu haklar: Eser sahibinin manevi ve mali haklarına zarar vermemek kaydıyla ve eser sahibinin izniyle bir eseri özgün bir biçimde yorumlayan, tanıtan, anlatan, söyleyen, çalan ve çeşitli biçimlerde icra eden sanatçıların, bir icra ürünü olan veya sair sesleri ilk defa tespit eden fonogram yapımcıları ile radyo-televizyon kuruluşlarının sahip oldukları hakları, l) (Ek: 3/3/2004-5101/9 md.) Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığını, Madde İfade eder. cümlesiyle kapanır. Bent harflemesi kaynakta a, b, c, d, e, f, g, h, ı, j, k ve l sırasıyla gelmiş, i harfi kullanılmamıştır; bu diziliş düzeltilmemiştir ve kaynakta başka bir harflemenin bulunup bulunmadığı hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Bu bentlerin tamamı üç okumada aynı çıkmıştır; yalnızca eser sahibi bendi birinci ve üçüncü okumanın uyuşmasıyla alınmıştır, çünkü ikinci okuma aynı bende bir silinti işareti eklemiş ve o işaret tek tanıkta kaldığı için gövdeye alınmamıştır. O boşluğun yerinde kaynakta ne yazdığına dair burada hiçbir iddia yoktur.
Üçüncü madde kısalığına rağmen alanın müzik katmanını adlandırır ve üç okumada tam gövdesiyle aynı gelmiştir: Madde 3 – Musiki eserleri, her nevi sözlü ve sözsüz bestelerdir. Bir sahne yapımının müzik katmanının hangi eser türüne girdiği bu tek cümleyle kurulur.
İkinci madde ve altıncı madde bu rehberde ancak kısmi olarak kullanılabilmiştir ve bunun sebebi açıkça yazılmalıdır. İkinci madde Madde 2 – İlim ve edebiyat eserleri şunlardır: cümlesiyle açılır; doğrulanan birinci bendi (Değişik: 7/6/1995 - 4110/1 md.) Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları, biçimindedir. Bu bent, sahne metninin hangi eser kategorisine girdiğini gösterir: dil ve yazı ile ifade olunan eser. Aynı maddenin doğrulanan üçüncü bendi ise (Değişik: 7/6/1995 - 4110/1 md.) Bedii vasfı bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette fotoğraf eserleriyle, her nevi haritalar, planlar, projeler, krokiler, resimler, coğrafya ve topoğrafyaya ait maket ve benzerleri, herçeşit mimarlık ve şehircilik tasarım ve projeleri, mimari maketler, endüstri, çevre ve sahne tasarım ve projeleri. biçimindedir; sahne tasarım ve projelerinin bu bentte adının geçmesi, sahne işinin görsel katmanının da aynı çerçevenin içine alındığını gösterir. Maddenin kapanış fıkrası (Ek: 7/6/1995 - 4110/1 md.) Arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeleri de içine almak üzere, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmazlar. biçimindedir. Maddenin ikinci bendi üç okumada da birebir aynı gelmiş olmasına rağmen bu rehberde alıntılanmamıştır: bent üç okumanın üçünde de sonlandırıcı hiçbir noktalama işareti olmadan bitmiş, oysa aynı maddenin öteki iki bendi virgülle ve noktayla bitmiştir. Mutabakat bozukluğu elemez; üç okumanın aynı çıkması bir dizeyi kaynakta böyle basılmış saymaya yetmez, bu yüzden o bent kırpılmış kabul edilmiş, içeriğinden tek sözcük aktarılmamış ve madde tam gövde sayılmamıştır. Bendin gerçek metninin nerede bittiği hakkında burada hiçbir iddia yoktur.
Altıncı madde alanın pratiğine en çok değen maddedir. Giriş cümlesi Madde 6 – Diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilipte bu esere nispetle müstakil olmıyan ve aşağıda başlıcaları yazılı fikir ve sanat mahsulleri işlenmedir: biçimindedir ve sayılan bentler arasında iki tanesi doğrudan sahne metniyle ilgilidir: 2. Roman, hikaye, şiir ve tiyatro piyesi gibi eserlerden birinin bu sayılan nevilerden bir başkasına çevrilmesi; ve 9. Başkasına ait bir eserin izah veya şerhi yahut kısaltılması. Aynı maddede doğrulanan öteki bentler 1. Tercümeler; 3. Musiki, güzel sanatlar, ilim ve edebiyat eserlerinin filim haline sokulması veya filime alınmaya ve radyo ve televizyon ile yayıma müsait bir şekle sokulması; 4. Musiki aranjman ve tertipleri; 5. Güzel sanat eserlerinin bir şekilden diğer şekillere sokulması; 6. Bir eser sahibinin bütün veya aynı cinsten olan eserlerinin külliyat haline konulması; 7. Belli bir maksada göre ve hususi bir plan dahilinde seçme ve toplama eserler tertibi; 8. Henüz yayımlanmamış olan bir eserin ilmi araştırma ve çalışma neticesinde yayımlanmaya elverişli hale getirilmesi (İlmi bir araştırma ve çalışma mahsulü olmayan alelade transkripsiyonlarla faksimileler bundan müstesnadır.); ve 10. (Ek: 7/6/1995 - 4110/3 md.) Bir bilgisayar programının uyarlanması, düzenlenmesi veya herhangi bir değişim yapılması; biçiminde gelmiştir. Maddenin son fıkrası ise şudur: İstifade edilen eserin sahibinin haklarına zarar getirmemek şartıyla oluşturulan ve İşliyenin hususiyetini taşıyan işlenmeler, bu kanuna göre eser sayılır. Bu maddenin de bir bendi, on birinci bent, üç okumada aynı gelmiş olmasına rağmen kapanış parantezinden sonra sonlandırıcı hiçbir noktalama işareti taşımadan bittiği için kırpılmış kabul edilmiş, alıntılanmamış ve madde tam gövde sayılmamıştır. Kaynaktaki getirilipte, olmıyan, filim, İşliyenin gibi eski ve bitişik yazımlar düzeltilmemiştir.
Örtüşme neden gerçektir sorusunun cevabı yorumda değil, kanunun kendi tanım ve sayım hükümlerindedir. İşlenme eser tanımı, bir eserden istifade edilerek meydana getirilen ve işleyenin hususiyetini taşıyan mahsulü tanımlar; bir sahne metninin kısaltılması, düzenlenmesi ya da başka bir türe aktarılması bu tanımın lafzının içine düşer. Altıncı madde bu soyut tanımı sayarak somutlaştırır ve tiyatro piyesi ibaresi kanunun kendi sözcüğüdür; bir eserin izahı, şerhi ve kısaltılması ise dramaturji pratiğinin kanun metnindeki karşılığıdır ve kanun bunları eser sayılan işlenmeler arasında saymaktadır. Komşu haklar tanımının bir eseri özgün bir biçimde yorumlayan, tanıtan, anlatan, söyleyen, çalan ve çeşitli biçimlerde icra eden sanatçılardan söz etmesi, sahnede metnin yorumlanmasının da aynı çerçevede durduğunu gösterir. Derleme eser tanımı seçki ve antoloji kurmanın hukuki statüsünü verir; ikinci ve üçüncü maddeler ise bir sahne yapımının bir araya getirdiği metin ve müzik katmanlarının hangi eser türlerine girdiğini gösterir.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz: bir yükseköğretim programı ihdas etmez, bir lisans bölümü adı saymaz, bir yükseköğretim kurumu düzenlemez, bir öğrenim süresi ya da puan türü belirlemez. Bu programın ders planını da belirlemez: doğrulanan hiçbir maddede ders adı, ders saati, staj yükümlülüğü ya da zorunlu ders sayımı yoktur; bir dersin adı ile bir kanuni tanımın örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde dramaturg, dramaturji ya da tiyatro eleştirmeni biçiminde bir unvan, yetki alanı, mesleğe giriş koşulu ya da sicil rejimi kurulmamıştır; tanımlar maddesi eser ve hak kategorilerini tanımlar, bir meslek listesi vermez. Bu terimlerin bu kanunda geçip geçmediğine ya da tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumun okumalarında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği kaydedilmektedir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma hiçbir belgede yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe üçüncü bir tanık aranarak kurtarılmaya çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez ve bu rehberde doğrulanmış denen her dize bu sınırın altındadır. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği ayrıca yazılmalıdır: kanun numarası, kabul tarihi ve Düstur satırlarının biçimi ile eser sahibi bendi yalnızca birinci ve üçüncü okumanın uyuşmasıyla alınmıştır, çünkü ikinci okuma ilk üçünde iki noktadan önce boşluk bırakmış, sonuncusuna ise bir silinti işareti eklemiştir; işlenmeler ve derlemeler kenar başlığı da yalnızca birinci ve üçüncü okumadan gelmiştir, çünkü ikinci okuma bu başlığı hiç getirmemiştir ve bu bir kapsam eksikliğidir; madde önekinin biçimi ise yalnızca ikinci ve üçüncü okumadan alınmıştır, çünkü birinci okuma öneki kalın yazı işaretlerinin içine almıştır. İkinci maddenin ikinci bendi ile altıncı maddenin on birinci bendi, üç okumada da aynı yerde ve cümle sonu noktalaması olmadan bittikleri için kırpılmış sayılmış ve hiç alınmamıştır; bu iki madde bu yüzden tam gövde sayılmamış, doğrulanmış tam madde gövdesi sayısı dörtte kalmıştır ve bu eksikliğin sebebi erişim ya da okuma değil, uygulanan kırpılmışlık kuralının kendisidir. İkinci okumanın ürettiği üst simge dipnot artıkları hiçbir başlığa ve hiçbir gövdeye yapıştırılmamıştır; bu artıkların yerinde kaynakta ne yazdığı hakkında iddia yoktur. Üçüncü okumanın istenmediği hâlde getirdiği bir madde ile dört yan başlık tek tanıkta kaldığı için alınmamış ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; bu bir kapsam fazlasıdır, bir ret değildir ve bu belgede hiçbir okuma reddedilmemiştir. Başlık ve künye satırlarına eklenen kalınlaştırma ve başlık işaretleri biçimsel ekleme sayılmış, kaynak metin sayılmamıştır; bentler arasındaki boş satır kullanımı okumadan okumaya değiştiği için normalizasyon kapsamında göz ardı edilmiştir. Doğrulanan maddelerin dışındaki maddeler hiçbir okumadan istenmemiştir ve kanunun geri kalanı hakkında bu rehberde tek bir iddia yoktur; üçüncü bir kanun numarası da aranmamıştır, çünkü bu oturumda numara tazeliği değil doğrulama tazeliği aranmıştır. Hiçbir para tutarı toplanmamıştır: doğrulanan gövdelerin hiçbirinde lira, kuruş ya da idari para cezası miktarı geçmemiştir ve para gerekçesiyle düşürülen bir öğe bu kanunda olmamıştır; doğrulanan gövdelerde bir oran ifadesi de geçmemiş ve yorum olarak hiçbir oran üretilmemiştir. Taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır. Hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır; hiçbir kısaltma açılmamış, hiçbir yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ya da noktalama düzeltilmemiş, kaynaktan gelen dizelerde yalnızca satır sonu ve boş satır normalizasyonu yapılmıştır. Kanunun adı ezberden yazılmamış, belgeden okunmuştur. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır.
Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman aynı sahnede çalışan farklı işlerin tek bir ada indirgenmesidir. En sık karışma noktası oyunculuk ve sahne uygulamasıdır. Bu programda sahne bir uygulama alanı olarak vardır, ama programın çekirdeği bedenin sahnedeki performansı değil, metnin okunması, işlenmesi ve değerlendirilmesidir. Bu rehberde okunan planda oyunculuk teknikleri başlıklı bir ders bulunmamakta, buna karşılık eleştiri, dramaturji, tiyatro tarihi ve yazma dersleri planın gövdesini oluşturmaktadır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder.
İkinci karışma noktası edebiyattır. [Türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [karşılaştırmalı edebiyat](/bolum/karsilastirmali-edebiyat) da metni merkeze alır ve tür olarak tiyatro metinlerini de okur. Aradaki fark metnin nereye bakılarak okunduğudur: bu programda bir metin, sahnede gerçekleşecek bir olayın taslağı olarak okunur; sahnelenebilirlik, süre, mekân ve seyirci ilişkisi okumanın parçasıdır.
Üçüncü karışma noktası perde ve ekrandır. [Sinema ve televizyon](/bolum/sinema-ve-televizyon), [radyo, televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) ve [film tasarımı ve yönetimi](/bolum/film-tasarimi-ve-yonetimi) de anlatıyı, kurguyu ve eleştiriyi konu edinir. Ancak sahnede olay seyirciyle aynı anda ve aynı odada gerçekleşir; kayıt yoktur, kurgu yoktur, tekrar yoktur. Bu tek fark, hem eleştirinin hem dramaturjinin yöntemini değiştirir.
Dördüncü karışma noktası gazeteciliktir. [Gazetecilik](/bolum/gazetecilik) mezunu da sanat sayfası yazabilir ve bir gösteriyi değerlendirebilir. Bu programda ise eleştiri bir habercilik türü olarak değil, kuramı ve tarihi olan ayrı bir yazı türü olarak öğretilir; planda eleştiri kuramlarının iki dönem okutulması bunun göstergesidir. İki yol kesişebilir, ama eğitimin ağırlık merkezi aynı değildir.
Beşinci karışma noktası sanatın tarihsel ve kurumsal tarafıdır. [Sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) yapıtı tarihsel bir nesne olarak inceler; [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi) ise kurumu, bütçeyi, programı ve seyirciyi yönetmeye bakar. Bu programda tarih bir arka plan, kurum ise bir çalışma ortamıdır; ikisi de amaç değildir.
Altıncı karışma noktası kuramın kendisidir. [Felsefe](/bolum/felsefe) ve [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) mezunları da sahne pratiği üzerine yazabilir ve bu alanın kuram derslerinin bir bölümü aynı kavramlarla çalışır. Fark uygulamadadır: bu programın öğrencisi kuramı, bir provanın ve bir metnin içinde sınamak zorundadır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için bir üniversitenin eğitim bilgi sistemi üzerinden herkese açık biçimde yayımlanan lisans ders planı sayfası okundu. Sayfada basılı başlık TİYATRO ELEŞTİRMENLİĞİ VE DRAMATURJİ, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM) biçimindedir; sayfa adı tümü büyük harfle basmaktadır ve bu yazım düzeltilmemiştir. Başlığın hedef adın üzerine eklediği LİSANS PROGRAMI ve ÖRGÜN ÖĞRETİM ekleri de çıkarılmamış, işaretlenerek olduğu gibi bırakılmıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır ve program başlığının parçasıdır; bir gezinme menüsü ya da filtre ögesi değildir, dolayısıyla yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım da değildir. Sayfada sekiz dönem bloğu basılıdır ve bu sayı düzeyle uyumludur, ama düzey yine de basılı olduğu için basılı sayılmıştır.
Bu planın müfredat yılı 2016'dır ve bu açıkça yazılmalıdır: okunan sayfa bu yıla ait müfredatı yayımlamaktadır. Bu rehber planın bugün de aynı olduğu yönünde hiçbir iddia kurmamaktadır; güncellik iddiası yoktur ve tercihten önce ilgili üniversitenin kendi güncel yayınına bakılması gerekir.
Sayfadaki dönem başlıklarının yazımı okumalar arasında ayrışmıştır: aynı başlık bir okumada sayıdan sonra boşluk ve nokta ile, bir okumada tire olmadan, bir okumada tireli biçimde bildirilmiştir. Üç yazım tekleştirilmemiş, hiçbiri doğru ilan edilmemiştir; aşağıda dönemler düz metinle anılmaktadır. Ders adları aşağıda, sayfayı tümü büyük harfle bildiren okumanın yazımıyla taşınmıştır ve karışık harfle bildiren okumanın ayrıştığı satırlar tek tek not edilmiştir.
Birinci sınıf güz döneminde sayfada ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, DRAMATURJİYE GİRİŞ, GÜZEL SANATLAR I, METİNLERLE TİYATRO TARİHİ I, TİYATRO ELEŞTİRİSİNE GİRİŞ, TÜRK DİLİ I, TÜRK TİYATROSU TARİHİ I ve YABANCI DİL I satırları basılıdır. Alanın iki ana işinin adını taşıyan iki dersin, dramaturjiye giriş ile tiyatro eleştirisine girişin, daha ilk dönemde yan yana durması programın kendi tarifini ilk haftadan yapmasıdır.
Birinci sınıf bahar döneminde ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, DRAMATURJİYE GİRİŞ II, GÜZEL SANATLAR II, METİNLERLE TİYATRO TARİHİ II, TÜRK DİLİ II, TÜRK TİYATROSU TARİHİ II, UYGULAMALI TİYATRO ELEŞTİRİSİ ve YABANCI DİL II satırları basılıdır. Sayfa güz dönemindeki dramaturjiye giriş satırını numarasız, bahar dönemindeki eşleniğini ikinci sayıyla basmaktadır; aynı biçimde uygulamalı tiyatro eleştirisi satırı da numarasızdır. Bu iç tutarsızlık sayfanındır ve düzeltilmemiştir. Uygulamalı tiyatro eleştirisi satırını bir okuma noktasız harfle bildirmiştir; iki yazım da kayda geçirilmiş, biri ötekine tercih edilmemiştir.
İkinci sınıf güz döneminde 20.YY.TİYATROSU I, DRAM SANATI I, PERFORMANS ÇÖZÜMLEMELERİ I, TİYATRO ELEŞTİRİSİ I, TÜRK TİYATROSU TARİHİ III ve UYGULAMALI DRAMATURJİ ÇALIŞMALARI I satırları basılıdır. Kısaltmalı yazım sayfada göründüğü hâlde bırakılmış, açılmamıştır. Tiyatro eleştirisi satırı bir okumada noktasız harfle bildirilmiştir ve bu fark işaretlenmiştir.
İkinci sınıf bahar döneminde 20.YY.TİYATROSU II, DRAM SANATI II, PERFORMANS ÇÖZÜMLEMELERİ II, TİYATROELEŞTİRİSİ II, TÜRK TİYATROSU TARİHİ IV ve UYGULAMALI DRAMATURJİ ÇALIŞMALARI II satırları basılıdır. Bahar dönemindeki eleştiri dersinin adı sayfada bitişik yazılmıştır, oysa aynı dersin güz eşleniği ayrık basılıdır; bu iç tutarsızlık sayfanındır, iki okuma da bitişik bildirmiştir ve düzeltilmemiştir.
Üçüncü sınıf güz döneminde EĞİTİMDE TİYATRO I, OYUN YAZMA TEKNİKLERİ I, SAHNELEME VE DRAMATURJİ I, TİYATRO AKIMLARI I ve TİYATRO ELEŞTİRİSİ KURAMLARI I satırları basılıdır. Üçüncü yılın açılışında yazma tekniklerinin, sahnelemenin ve eleştiri kuramlarının aynı dönemde toplanması, öğrencinin artık üretmeye ve kuramlaştırmaya yönlendirildiğini gösterir.
Üçüncü sınıf bahar döneminde EĞİTİMDE TİYATRO II, OYUN YAZMA TEKNİKLERİ II, SAHNELEME VE DRAMATURJİ II, TİYATRO AKIMLARI II ve TİYATRO ELEŞTİRİSİ KURAMLARI II satırları basılıdır. Eleştiri kuramları satırları bir okumada noktasız harfle bildirilmiştir; fark işaretlenmiş, tekleştirilmemiştir.
Dördüncü sınıf güz döneminde SAHNE METNİ YAZIMI I, TİYATRO ARAŞTIRMALARI I, TİYATRODA YENİ ARAYIŞLAR I ve YARATICI YAZMA ÇALIŞMALARI I satırları basılıdır. Dördüncü sınıf bahar döneminde ise SAHNE METNİ YAZIMI II, TİYATRO ARAŞTIRMALARI II, TİYATRODA YENİ ARAYIŞLAR II ve YARATICI YAZMA ÇALIŞMALARI II satırları basılıdır. Son yılın dört hattı da üretime dönüktür: metin yazmak, araştırmak, yeni sahne arayışlarını izlemek ve yaratıcı yazma pratiğini sürdürmek.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa üç ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış üç ayrı istekle okunmuştur; dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Sayfadan alınan ders adı sayısı sekiz blok boyunca kırk altıdır ve blok başına dağılımı sekiz, sekiz, altı, altı, beş, beş, dört, dörttür; birinci ve üçüncü okumanın döktüğü ders sayıları ve sıraları blok blok birebir aynı çıkmıştır. Düşürülen ders adı yoktur ve düşürülen yer tutucu satır sayısı sıfırdır; hiçbir okuma bu sayfada bir seçmeli havuz ya da yer tutucu satır bildirmemiştir, ancak bu, sayfada seçmeli ders bulunmadığı yönünde bir iddia değildir, yalnızca üç okumanın da böyle bir satır bildirmediğinin kaydıdır. Hiçbir havuz doldurulmamıştır. İkinci okuma hiç ders adı dökmemiş, yalnızca başlık listesi ve blok sayısı vermiştir; bu bir kapsam eksikliği olarak işaretlenmiştir ve o okuma reddedilmemiştir, çünkü program adında, düzeyin basılı olmasında, üniversite adının basılı olmasında ve blok sayısında öteki iki okumayla uyuşmaktadır. Öğretim düzeyi bu sayfada basılıdır; yarıyıl sayısından çıkarım değildir ve doğrulanamadı durumunda da değildir. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir ve yayımlayan başka bir sayfadan alınmış bir ara durum da değildir. Ancak iki okumanın bildirdiği ad dizesi arasında eğitim bilgi sistemi ekinin bulunup bulunmaması farkı vardır; bu fark işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiş ve taraf tutulmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfada basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfaya değil, ve bu sayfa taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Bu plan tek bir kurumun yayımladığı plandır; ülke çapında ortak bir müfredat değildir ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez. Bu program için ikinci bir plan kaynağı bulunamamıştır: aramalarda çıkan tek diğer lisans planı adresi devralınan engelli listede olduğu için hiç denenmemiş, o adres açılmamış ve ondan tek bir satır taşınmamıştır; aynı biçimde engelli listedeki bir başka üniversite adı da aramada çıkmamış ve denenmemiştir. Bunların hiçbiri o kurumların bu programa ait bir planı bulunmadığı yönünde bir iddia değildir. Aday sayfa aramalarında bir yükseköğretim programı atlası adresi birçok kez görünmüş, bu adres bir ders planı kaynağı olarak hiç açılmamıştır; kaynak listesindeki atlas adresi yalnızca program tablosu içindir. Aynı aramalarda çıkan ve başlığında lisansüstü bir düzey yazan bir sayfa, düzey örtüşmediği için açılmadan elenmiştir. Üçüncü taraf tanıtım ve tercih siteleri aramalarda çıkmış, hiçbiri açılmamış ve hiçbirinden veri taşınmamıştır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı dramaturjidir. Bir prodüksiyonun metnini seçmek, o metni sahnelenecek hâle getirmek, kesintilerini ve düzenlemelerini önermek, tarihsel ve kavramsal arka planını çıkarmak ve prova sürecinde rejiye bu okumayı taşımak bu işin gövdesidir. Planda dramaturjiye giriş, uygulamalı dramaturji çalışmaları ile sahneleme ve dramaturji derslerinin bulunması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan eleştiri yazarlığıdır. Bir gösteriyi izlemek, onu bir gelenek ve bir kuram içinde konumlandırmak ve gerekçelendirilmiş bir yazıya dönüştürmek ayrı bir uzmanlıktır. Planda tiyatro eleştirisine girişten uygulamalı eleştiriye ve oradan eleştiri kuramlarına uzanan sıra bu tarafa hazırlar.
Üçüncü alan oyun yazarlığı ve uyarlamadır. Özgün bir sahne metni yazmak, var olan bir metni sahne için uyarlamak ya da başka bir türden aktarmak bu programın yazma hattının doğrudan çıktısıdır; planda oyun yazma teknikleri, sahne metni yazımı ve yaratıcı yazma çalışmaları dersleri buraya açılır. Kanun metninde bir eserden istifade edilerek meydana getirilen ve işleyenin hususiyetini taşıyan mahsullerin işlenme sayıldığı yazılıdır; uyarlama işinin hukuki karşılığı budur.
Dördüncü alan sahne kurumlarının program ve yayın işleridir. Repertuvar hazırlığı, oyun seçimi için dosya oluşturma, program kitapçığı ve tanıtım metni yazımı, arşiv ve kayıt düzeni bu tarafın işidir ve tiyatro tarihi ile araştırma derslerine dayanır.
Beşinci alan araştırmadır. Tiyatro araştırmaları ve tiyatroda yeni arayışlar başlıklı derslerin bulunması, alanın akademik ve belgeleyici bir tarafı olduğunu gösterir; sahne pratiğinin tarihini ve bugününü kaydetmek başlı başına bir çalışma alanıdır.
Altıncı alan eğitim ortamlarıdır. Planda eğitimde tiyatro dersinin iki dönem yer alması, sahne pratiğinin bir öğretim aracı olarak kullanıldığı ortamlara işaret eder.
Yedinci alan festival, ödül ve kültür programı işleridir. Seçici kurul dosyaları, festival programlama notları ve gösteri değerlendirme metinleri, eleştiri ve dramaturji becerisinin kurumsal karşılığıdır.
Sekizinci alan telif ve hak yönetimine değen işlerdir. Kanun metni eser sahibinin ve icracı sanatçının haklarını, işlenme eserin statüsünü ve komşu hakları tanımlamaktadır; bir metnin izinle işlenmesi, uyarlanmasının kaydı ve icra ile metin arasındaki hak ilişkisinin izlenmesi bu çerçevenin içinde yürütülen işlerdir.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: okumaktan hoşlanıyor musunuz? Bu alanın gündelik işi metindir; oyun metinleri, kuram metinleri, tarih metinleri ve eleştiri metinleri birbirini besleyerek gelir. Okuma yükünü ağır bulan bir öğrenci burada sürekli bir dirençle karşılaşır.
İkinci soru yazmaktır. Bu programda üretilen şeyin çoğu yazıdır ve yazı burada bir ödev değil, mesleğin ürünüdür. Planda yazmaya ayrılmış üç ayrı ders hattının bulunması bunun göstergesidir. Düşüncesini yazıya dökmeyi zahmetli bulan bir öğrenci alanın çıktısını üretemez.
Üçüncü soru izlemektir. Eleştiri yazmak için gösteri izlemek gerekir ve bu, ders saatinin dışında düzenli bir zaman ayırmak demektir. Salona gitmeyi bir zorunluluk gibi gören bir öğrenci alanın hammaddesinden kopar.
Dördüncü soru gerekçelendirmedir. Bu alanda beğendim ya da beğenmedim bir sonuç değil, bir başlangıçtır; asıl iş bunun neden böyle olduğunu, hangi ölçüte ve hangi kanıta dayandığını göstermektir. Kendi yargısını savunmak zorunda kalmaktan rahatsız olan bir öğrenci burada zorlanır.
Beşinci soru ekip içinde çalışabilmektir. Dramaturji tek başına yapılan bir iş değildir; yönetmen, oyuncu, tasarımcı ve teknik ekiple birlikte, çoğu zaman kendi önerisinin reddedildiği bir süreçte yürür. Yalnızca kendi okumasında ısrar eden bir öğrenci prova odasında zorlanır.
Altıncı soru tarih ve kuramla barışık olmaktır. Planda tiyatro tarihinin ve kuramının kapladığı yer büyüktür ve bu dersler alanın kısayolu değil, zeminidir. Yalnızca güncel sahneyle ilgilenmek isteyen bir öğrenci bu zemini eksik kurar.
Yedinci soru belirsizliğe dayanmaktır. Bu alanın çalışma düzeni her zaman tek bir kuruma bağlı, düzenli bir mesai biçiminde kurulmaz; proje temelli, dönemsel ve çok işli bir çalışma pratiği alanın içinde yaygındır. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve uygulama yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve kapsamı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik başka adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir; aynı adın bir üniversitede eleştiri ve kuram ağırlıklı, başka bir üniversitede dramaturji ve sahne uygulaması ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir. Bu rehberde okunan plan tek bir kurumun yayımladığı plandır ve ülke çapında ortak bir müfredat değildir.
İkinci not: Bu rehberde okunan planın müfredat yılı 2016'dır. Bu, planın bugün de aynı olduğu anlamına gelmez ve bu rehber böyle bir iddia kurmamaktadır. Aynı programın güncel müfredatı, ders adları ve dönem dağılımı için ilgili üniversitenin kendi güncel yayınına bakılmalıdır.
Üçüncü not: Uygulama düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin bir sahneye, prova ortamına ve düzenli gösteri izleme imkânına erişip erişemediği, uygulamalı derslerin gerçek prodüksiyonlarla mı yoksa yalnızca sınıf içi çalışmalarla mı yürütüldüğü, arşiv ve kütüphane imkânının ne olduğu ve staj düzeninin nasıl kurulduğu tercihten önce sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda uygulamalı eleştiri ve uygulamalı dramaturji dersleri bulunmaktadır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için metin ve edebiyat tarafında [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [karşılaştırmalı edebiyat](/bolum/karsilastirmali-edebiyat); perde ve ekran tarafında [sinema ve televizyon](/bolum/sinema-ve-televizyon), [radyo, televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) ve [film tasarımı ve yönetimi](/bolum/film-tasarimi-ve-yonetimi); yazı ve yayın tarafında [gazetecilik](/bolum/gazetecilik); sanatın tarihsel ve kurumsal tarafında [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm); kuram tarafında [felsefe](/bolum/felsefe) ve [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur. Bu adların hiçbiri bu programın yerine geçmez; karşılaştırma için anılmışlardır.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 2 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.