Toprak Bilimi ve Bitki Besleme

Toprak Bilimi ve Bitki Besleme, tarımın altındaki zemini konu alan lisans programıdır. Bir tarlada hangi bitkinin yetiştiğine bakan bölümler vardır; bu bölüm o bitkinin bastığı toprağa bakar. Toprağın nasıl oluştuğu, hangi katmanlardan meydana geldiği, suyu nasıl tuttuğu, havayı nasıl geçirdiği, içinde hangi mikroorganizmaların yaşadığı, hangi besin maddesini hangi biçimde bitkiye verebildiği ve bunların hepsinin zaman içinde nasıl değiştiği bu programın konusudur.

Adın ikinci yarısı da tam olarak bunun devamıdır. Bitki besleme, bir bitkinin ihtiyaç duyduğu besin maddelerinin hangileri olduğunu, bunların toprakta ne kadar bulunduğunu, eksikliğinin bitkide hangi belirtiyle görüldüğünü ve eksik olanın hangi yolla tamamlanacağını inceler. Gübreleme bu işin bir aracıdır; programın konusu gübre satmak değil, bitkinin ihtiyacı ile toprağın verebildiği arasındaki farkı ölçebilmek ve bu farkı toprağa, suya ve ürüne zarar vermeyecek biçimde kapatmaktır.

Bu iki yarı bir arada okutulunca ortaya belirgin bir mesleki kimlik çıkıyor: toprağı okuyabilen kişi. Bu kişi bir arazinin haritasını çıkarabilir, toprak örneğini doğru alıp laboratuvar sonucunu yorumlayabilir, o sonuca dayanarak bir gübreleme ya da ıslah önerisi kurabilir, erozyon, tuzlanma, sıkışma ve organik madde kaybı gibi bozulmaları teşhis edebilir.

Programın ÖSYM'deki yeri lisans programlarının gösterildiği Tablo-4'tür ve sayısal puan türüyle öğrenci alır. Öğretim süresi dört yıldır ve program ziraat fakülteleri içinde açılır. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan olduğu, taban puanın kaç olduğu ya da sıralamanın nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Alanın kamusal yüzü tek bir kanuna sığmıyor. Toprak, aynı anda bir üretim kaynağı, bir çevresel varlık, bir mülkiyet konusu ve bir planlama nesnesidir; bu yüzden tarım mevzuatı, çevre mevzuatı, toprak koruma ve arazi kullanımı mevzuatı, gübre ve girdi mevzuatı, imar ve planlama mevzuatı ayrı ayrı bu alana dokunur. Bu rehber bunlardan yalnızca birini, çevrenin korunmasına ilişkin temel kanunu harfi harfine okuyup aktarıyor. Diğer mevzuat başlıkları bu sayfada incelenmedi; incelenmemiş bir mevzuat hakkında da hiçbir iddia yazılmadı.

İki program da kirlilik, ekolojik denge, su kalitesi ve arıtma kavramlarıyla çalışır; ikisi de sayısal puan türüyle öğrenci alır. Ayrıldıkları yer bulundukları fakülte, çalıştıkları ortam ve amaçlarıdır.

[Çevre Mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) bir mühendislik fakültesi programıdır ve esas olarak su, atık su, hava ve atık üzerinde tasarım yapar; işin çıktısı çoğu zaman bir tesis, bir arıtma sistemi ya da bir bertaraf çözümüdür. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme ise bir ziraat fakültesi programıdır ve odağında toprak ile bitki arasındaki ilişki durur; işin çıktısı çoğu zaman bir arazi değerlendirmesi, bir toprak haritası, bir gübreleme ya da ıslah önerisidir. Aynı kirlenmiş araziye iki mezun farklı soruyla yaklaşır: biri kirleticinin nasıl uzaklaştırılacağını, diğeri o toprakta üretimin hangi koşulla sürdürülebileceğini sorar.

Ziraat fakültesinin diğer bölümleriyle de karışabilir. [Tarla Bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) ve [Bahçe Bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri) bitkisel üretimin kendisini, [Bitki Koruma](/bolum/bitki-koruma) hastalık, zararlı ve yabancı otla mücadeleyi, [Zootekni](/bolum/zootekni) hayvansal üretimi konu alır. Bu bölümlerin öğrencisi de toprak bilgisi dersi görür; ama toprağın kendisini araştırma nesnesi yapan bölüm budur. [Tarım Ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) ise aynı üretimin işletme ve pazar tarafındadır.

Temel bilimlerle de akrabalığı vardır. Programın müfredatı [Kimya](/bolum/kimya) ve [Biyoloji](/bolum/biyoloji) derslerine belirgin biçimde yaslanır; toprak kimyası ve toprak biyolojisi dersleri bu temelin üzerine kurulur. Haritalama ve arazi değerlendirme tarafında [Coğrafya](/bolum/cografya) ile ortak kavramlar kullanılır. Hasat sonrası işleme ve ürün geliştirme tarafı ise [Gıda Mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) alanına girer.

Süs bitkisi ve yeşil alan tarafıyla karıştırılması da mümkündür. [Peyzaj Mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) tasarım ve planlama tarafında durur; [Peyzaj ve Süs Bitkileri Yetiştiriciliği](/bolum/peyzaj-ve-sus-bitkileri-yetistiriciligi) ise iki yıllık önlisans düzeyinde uygulama ve bakım tarafındadır. Ziraat mühendisliği başlığı altında toplanan bölümlerin birbirinden farkı burada önemlidir; adayın tercih listesinde gördüğü program adını ÖSYM kılavuzundan tam olarak okuması gerekir.

Aşağıdaki ders adları Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin yayımladığı lisans dersleri sayfasından, yayımlandığı yazımla alınmıştır. Kaynak sayfada program adı "Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Lisans Programı" biçiminde, fakülte Ziraat Fakültesi, öğretim düzeyi lisans ve öğretim süresi dört yıl olarak yayımlanmıştır. Bu tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketi okunmalıdır.

Birinci yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İş Sağlığı ve Güvenliği, Fizik, Kimya, Matematik, Meteoroloji, Botanik, Türk Dili I ve İngilizce I dersleri yer alır. İkinci yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İş Sağlığı ve Güvenliği II, Kimya II, Matematik II, Zooloji, Kariyer Planlama, Jeoloji, Mikrobiyoloji, Türk Dili II ve İngilizce II dersleri okutulur. Birinci yarıyılda "İş Sağlığı ve Güvenliği", ikinci yarıyılda "İş Sağlığı ve Güvenliği II" biçiminde yayımlanmış olan bu iki kayıt, kaynakta göründüğü gibi aktarılmıştır ve aralarındaki ilişki yorumlanmamıştır.

İlk yılın kurgusu bu bölümün kimliğini açıkça gösteriyor: fizik, kimya, matematik, jeoloji, meteoroloji, botanik, zooloji ve mikrobiyoloji. Toprağı anlamak için hem yer bilimlerinin hem yaşam bilimlerinin temeline ihtiyaç var; plan bu iki temeli aynı yıla yerleştirmiş.

Üçüncü yarıyılda Analitik Kimya, Tarım Ekonomisi, Gıda Bilimi ve Güvenliği, Tarımsal Yapılar ve Sulama, Tarımsal Mekanizasyon, Genel Sebzecilik ve Hayvan Yetiştirme dersleri yer alır. Dördüncü yarıyılda İstatistik, Toprak Bilgisi, Tarla Bitkileri, Ölçme Bilgisi, Entomoloji, Fitopatoloji ve Genel Meyvecilik dersleri okutulur. İkinci yıl, ziraat fakültesinin ortak gövdesini kuruyor: öğrenci toprağa yoğunlaşmadan önce tarımın bütününü tanıyor.

Beşinci yarıyılda Staj I, Toprak Fiziği, Toprak Biyolojisi, Araştırma Deneme Metotları, Bitki Fizyolojisi, Kartoğrafya ve Toprak Kimyası dersleri bulunur. Bu yarıyıldaki "Kartoğrafya" ders adı kaynakta bu yazımla yayımlanmıştır ve bu sayfada düzeltilmeden, yayımlandığı gibi aktarılmıştır. Üçüncü yıl, bölümün asıl uzmanlık gövdesinin başladığı yerdir: toprağın fiziği, kimyası ve biyolojisi ayrı dersler halinde okutuluyor, yanına deneme kurma ve harita yapma becerisi ekleniyor.

Altıncı yarıyıl için burada bir dürüstlük notu gerekiyor. Kaynak sayfada bu yarıyıl başlığı altında yalnızca Staj II ve Toprak Mekaniği ve Teknolojisi dersleri görünüyor. Bu iki ders kaynakta yayımlandığı gibi aktarıldı; bu yarıyılda başka ders bulunup bulunmadığı konusunda bu sayfada hiçbir iddia yok. Aday, altıncı yarıyılın tam listesini üniversitenin kendi bilgi paketinden okumalıdır.

Yedinci yarıyılda Toprak Genesisi ve Sınıflandırma, Sürdürülebilir Toprak Verimliliği, Bitirme Ödevi I ve Mesleki Uygulama dersleri yer alır. Sekizinci yarıyılda Toprak Etüd ve Haritalama, Gübrelemenin Temel İlkeleri, Bitirme Ödevi II ve Mesleki Uygulama dersleri okutulur. "Mesleki Uygulama" dersi kaynakta yedinci ve sekizinci yarıyılların ikisinde de yayımlanmıştır ve olduğu gibi aktarılmıştır. Son yıl, bölümün mesleki çıktısını üç ayakta topluyor: toprağı sınıflandırmak, araziyi etüt edip haritalamak ve gübrelemenin ilkelerini kurmak.

Bu sayfada ders kodu, kredi ve AKTS değeri aktarılmadı. Staj sürelerine ilişkin gün ya da hafta bilgisi de yazılmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır. Kaynak sayfada derslerin zorunlu ya da seçmeli olduğu ayrı ayrı yayımlanmadığı için bu sayfada hiçbir dersin zorunlu ya da seçmeli olduğu iddia edilmiyor.

Bu programın mezununun çalıştığı yerler dört kümede toplanır. Birincisi kamu tarafıdır: tarım ve orman alanındaki merkez ve taşra birimleri, toprak ve arazi etütlerini yürüten birimler, sulama ve arazi ıslahı projelerinde çalışan kurumlar, çevre yönetimi ve izleme birimleri. İkincisi laboratuvar tarafıdır: toprak, bitki, su ve gübre analizlerini yapan laboratuvarlar; buradaki iş örneği doğru almak, analizi yürütmek ve sonucu üreticinin anlayacağı bir öneriye çevirmektir. Üçüncüsü özel sektördür: gübre ve tarımsal girdi şirketlerinin teknik birimleri, büyük tarımsal işletmelerin üretim ve teknik danışmanlık kadroları, sözleşmeli üretim yürüten şirketlerin tarla ekipleri. Dördüncüsü proje ve danışmanlık tarafıdır: arazi değerlendirme, ıslah, erozyon kontrolü, organik ve iyi tarım uygulamaları, rekültivasyon ve peyzaj alanında toprak etüdü gerektiren işler.

İşin gerçek içeriği çoğu zaman bir teşhis kurmaktır. Bir tarlada verim düşüyorsa bunun nedeni tuzlanma mı, sıkışma mı, organik madde kaybı mı, besin elementi eksikliği mi, yoksa yanlış sulama mı? Bu sorunun cevabı arazi gözlemi, örnekleme, laboratuvar sonucu ve bunların birlikte yorumlanmasıyla bulunur. Bu yüzden programın müfredatında istatistik ve araştırma deneme metotları dersleri merkezi yerde durur; bu alanda bir öneri, ölçümle desteklenmediğinde ayakta kalmaz.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, atama, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu tür bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor. Kamu tarafında çalışmak isteyen bir mezunun hangi kadroya hangi şartla başvurabileceği ilgili kurumun kendi ilanından okunmalıdır. Serbest danışmanlık, bilirkişilik ya da belgelendirme gerektiren işlerin koşulları da bu sayfada yazılmadı; bu koşullar kendi mevzuatından okunmalıdır.

Lisans sonrası akademik yol da açıktır. Toprak bilimi, bitki besleme, toprak ve su kaynakları ile çevre bilimleri alanlarında yüksek lisans programları bulunur. Hangi programın hangi lisans mezununu kabul ettiği o programın kendi başvuru koşullarında yazılıdır.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: gözle görünmeyeni ölçmekten hoşlanıyor muyum? Bir tarlaya bakıldığında bitki görünür, toprağın içindeki süreçler görünmez. Bu bölüm görünmeyen tarafı ölçmeyi, haritalamayı ve yorumlamayı öğretir. Somut, gösterişli sonuç bekleyen öğrenci bu alanda sabırsızlanabilir.

Kimyayla rahat çalışan öğrenciler bu bölümde belirgin biçimde öne çıkar. Toprak kimyası, analitik kimya ve bitki besleme dersleri kimyayı iş aracı haline getirir; kimyadan hoşlanmayan öğrenci için bu müfredat yorucu olur. Aynı şekilde laboratuvar çalışmasından, ölçüm tekrarından ve veri kaydından sıkılmamak gerekir.

Araziye çıkmaya açık olmak bu alanda şart sayılabilir. Toprak örneği masada alınmaz; profil açmak, arazi gözlemi yapmak, farklı mevsimlerde aynı noktaya gitmek işin doğal parçasıdır. Hem laboratuvarı hem araziyi sevebilen öğrenci bu bölümde en rahat eder.

Buna karşılık, tarımın ekonomik ve yönetsel tarafını merkeze almak isteyen öğrenci için bu program uygun değildir; o öğrenci tarım ekonomisi yönüne bakmalıdır. Doğrudan bitki yetiştirmek, ıslah yapmak ya da hastalık ve zararlıyla uğraşmak isteyen öğrenci için tarla bitkileri, bahçe bitkileri ve bitki koruma daha uygundur. Tasarım ve arıtma tesisi kurmak isteyen öğrenci ise çevre mühendisliği yönüne bakmalıdır.

Birinci not: program adı ve öğrenci alma biçimi üniversiteden üniversiteye değişebiliyor. Bazı üniversiteler bu bölüme doğrudan öğrenci alırken, bazıları ziraat fakültesine ortak programla alıp öğrenciyi sonraki yıl bölüme yerleştiriyor. Bu ikisi tercih listesinde aynı şey değildir ve program adı ÖSYM tercih kılavuzundan tam olarak kontrol edilmelidir; bu rehber "Toprak Bilimi ve Bitki Besleme" adını taşıyan lisans programını anlatıyor.

İkinci not: fakültenin bulunduğu bölge bu programda gerçekten fark yaratıyor. Toprak tipleri, iklim, sulama kaynakları ve üretim deseni bölgeye göre değişir; bir fakültenin arazi uygulamaları doğal olarak bulunduğu bölgenin toprak koşulları üzerinden yürür. Aday, tercih ettiği üniversitenin bulunduğu bölgenin tarımsal yapısını da hesaba katmalıdır.

Üçüncü not: bu rehberin ders bölümündeki altıncı yarıyıl listesi eksiktir. Kaynak sayfada o yarıyıl başlığı altında yalnızca iki ders göründüğü için başka ders olup olmadığı konusunda tahmin yürütülmedi. Ders listesinin tamamı ve derslerin zorunlu ya da seçmeli niteliği üniversitenin kendi bilgi paketinden okunmalıdır.

Dördüncü not: yukarıda okunan kanun bir mesleki yetki belgesi değil. Çevre Kanunu çevrenin korunmasına ilişkin bir çerçeve kurar; bir diploma sahibine analiz raporu imzalama, danışmanlık yapma ya da bir izin dosyası düzenleme yetkisi vermez. Hangi işin hangi belgeyi ya da kaydı gerektirdiği kendi özel mevzuatından okunmalıdır ve bu sayfada bu konuda hiçbir yetki iddiası yapılmadı.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.