Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği, Türkçenin yapısını ve tarihini, Türk edebiyatının metinlerini ve bu birikimin ortaöğretim düzeyinde nasıl öğretileceğini bir arada konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Program alan bilgisiyle öğretmenlik meslek bilgisini aynı planda yürütür. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 1353 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SÖZ
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 306,23–384,34
- Üniversite
- 8
- Genel kontenjan
- 210
- Meslek çıktısı
- 7
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Nedir?
Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği, Türkçenin yapısını ve tarihini, Türk edebiyatının metinlerini ve bu birikimin bir sınıfta nasıl öğretileceğini aynı dört yıl içinde konu edinen bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde iki soru yan yana durur: bu dil ve bu edebiyat nedir, ve bu bilgi genç bir okuyucuya nasıl aktarılır. Programın bütün dersleri bu iki sorunun bir yanını tutar.
Alanın birinci ayağı dilin kendisidir. Türkiye Türkçesinin ses, biçim ve cümle yapısı, dilbilimin temel kavramları ve dilin bir sistem olarak nasıl çözümlendiği bu ayağın konularıdır. Bu ayak, edebiyat metnini okuyan kişinin elindeki en temel araçtır: bir cümlenin neden o biçimde kurulduğunu göremeyen okuyucu, metnin yaptığı işi de göremez.
İkinci ayak dilin tarihidir. Osmanlı Türkçesi, tarihi Türk lehçeleri ve çağdaş Türk lehçeleri bu ayağın konularıdır. Türkçe yüzyıllar boyunca farklı yazı sistemleriyle yazılmış ve geniş bir coğrafyada farklı kollara ayrılmıştır; bu ayak öğrenciyi kendi dilinin eski metinleriyle ve kardeş kollarıyla karşılaştırır. Osmanlı Türkçesi dersleri bu programı bir edebiyat sevgisinden ayıran teknik eşiktir.
Üçüncü ayak edebiyatın tarihsel katmanlarıdır. Eski Türk edebiyatı, yeni Türk edebiyatı ve Türk halk edebiyatı üç ayrı gelenek olarak, kendi türleri, kendi nazım biçimleri ve kendi okuma alışkanlıklarıyla öğrenilir. Bir divan şiirini okumak ile bir romanı ya da bir destanı okumak farklı hazırlıklar gerektirir; program bu üç hazırlığı ayrı ayrı verir.
Dördüncü ayak kuram tarafıdır. Edebiyat bilgi ve kuramları, edebiyat akımları ve dünya edebiyatına açılan dersler bu ayağın konularıdır. Metnin nasıl çözümlendiği, hangi kavramlarla tartışıldığı ve Türk edebiyatının dışındaki geleneklerle nasıl karşılaştırıldığı burada öğrenilir.
Beşinci ayak öğretmenlik meslek bilgisidir. Eğitime giriş, eğitim psikolojisi, eğitim felsefesi, eğitim sosyolojisi, öğretim ilke ve yöntemleri, öğretim teknolojileri, sınıf yönetimi, ölçme ve değerlendirme, özel eğitim ve kaynaştırma, rehberlik ve okul yönetimi bu ayağın konularıdır. Bu ayak programı bir edebiyat programından ayıran şeydir.
Altıncı ayak alanın kendi öğretim didaktiğidir. Türk dili ve edebiyatı öğretim programları, dil ve edebiyat öğretimi dersleri, dil becerilerinin öğretimi ve okulda geçirilen öğretmenlik uygulaması bu ayağın konularıdır. Burada soru artık "bu metin ne anlatıyor" değil, "bu metni bir sınıfa nasıl okuturum" biçimine dönüşür.
Bu altı ayak programı hem bir dil ve edebiyat programına hem bir eğitim fakültesi programına yakın kılar. Metnin ve dilin kendisine öğretmenlik yükümlülüğü olmadan bakmak isteyen öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati), ilköğretim düzeyinde Türkçe öğretmek isteyen öğrenci için [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi), Türkçenin diğer kollarına yoğunlaşmak isteyen öğrenci için [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari) bu alanın en yakın komşularıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu başlık alanın genel çerçevesini anlatır; hiçbir üniversitenin ders planına, hiçbir kanun hükmüne ve hiçbir atama ya da istihdam düzenine dayandırılmamıştır. Alanın ayaklarını sayan bu döküm bir sıralama ya da ağırlık iddiası taşımaz; hangi ayağın hangi üniversitede ne kadar yer tuttuğu yalnızca o üniversitenin kendi ders planından okunabilir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Programın hangi puan türünden öğrenci aldığı, kaç üniversitede bulunduğu ve mezun sayısı gibi sayısal bilgiler bu başlıkta iddia edilmemiştir.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 1353 Sayılı Kanun
Bu alanın konusu Türk dili ve Türkçe yazılmış metindir. Türkçenin bugün hangi harflerle yazıldığı ise Türkiye'de kendi kanunu üzerinden düzenlenmiş bir konudur. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 1353 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "TÜRK HARFLERİNİN KABUL VE TATBİKİ HAKKINDA KANUN" olarak yayımlanmıştır. Künyede "Kanun Numarası" karşılığı "1353", "Kabul Tarihi" karşılığı "1/11/1928", Resmî Gazete satırı "Tarih: 3/11/1928 Sayı: 1030" ve Düstur satırı "Tertip: 3 Cilt: 10 Sayfa: 3" olarak yer alır.
Metin 1928 tarihlidir ve imlası bugünkü yazımdan farklıdır. Aşağıdaki bütün alıntılarda imla, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama hiç değiştirilmemiş, hiçbir kelime bugünkü yazımına çevrilmemiş ve hiçbir kısaltma açılmamıştır. Kaynakta maddeler "Madde 1 –" biçiminde numaralanmış olarak görünür.
Birinci maddenin metni şöyledir: "Şimdiye kadar Türkçeyi yazmak için kullanılan Arap harfleri yerine Latin esasından alınan ve merbut cetvelde şekilleri gösterilen harfler (Türk harfleri) unvan ve hukuku ile kabul edilmiştir." İkinci madde şöyledir: "Bu Kanunun neşri tarihinden itibaren Devletin bütün daire ve müesseselerinde ve bilcümle şirket, cemiyet ve hususi müesseselerde Türk harfleriyle yazılmış olan yazıların kabulü ve muameleye konulması mecburidir."
Üçüncü madde şöyledir: "Devlet dairelerinin her birinde Türk harflerinin Devlet muamelatına tatbiki tarihi 1929 Kanunusanisinin birinci gününü geçemez. Şu kadar ki evrakı tahkikiye ve fezlekelerinin ve ilamların ve matbu muamelat cetvel ve defterlerinin 1929 Haziran iptidasına kadar eski usulde yazılması caizdir. Verilecek tapu kayıtları ve senetleri ve nüfus ve evlenme cüzdanları ve kayıtları ve askeri hüviyet ve terhis cüzdanları 1929 Haziranı iptidasından itibaren Türk harfleriyle yazılacaktır."
Dördüncü madde şöyledir: "Halk tarafından vakı müracaatlardan eski Arap harfleriyle yazılı olanlarının kabulü 1929 Haziranının birinci gününe kadar caizdir. 1928 senesi Kanunuevvelinin iptidasından itibaren Türkçe hususi veya resmi levha, tabela, ilan, reklam ve sinema yazıları ile kezalik Türkçe hususi, resmi bilcümle mevkut, gayrı mevkut gazete, risale ve mecmuaların Türk harfleriyle basılması ve yazılması mecburidir."
Beşinci madde şöyledir: "1929 Kanunusanisi iptidasından itibaren Türkçe basılacak kitapların Türk harfleriyle basılması mecburidir." Altıncı madde şöyledir: "Resmi ve hususi bütün zabıtlarda 1930 Haziranı iptidasına kadar eski Arap harflerinin stenografi makamında istimali caizdir. Devletin bütün daire müesseselerinde kullanılan kitap, kanun, talimatname, defter, cetvel kayıt ve sicil gibi matbuaların 1930 Haziranı iptidasına kadar kullanılması caizdir."
Yedinci madde şöyledir: "Para ve hisse senetleri ve bonolar ve esham ve tahvilat ve pul ve sair kıymetli evrak ile hukuki mahiyeti haiz bilcümle eski vesikalar değiştirilmedikleri müddetçe muteberdirler." Sekizinci maddeden bu rehbere alınabilen tek cümle şudur: "Bu müesseselerin ellerinde mevcut eski Arap harfleriyle basılmış defter, cetvel, kataloğ, nizamname ve talimatname gibi matbuaların 1930 Haziranı iptidasına kadar kullanılması caizdir."
Dokuzuncu madde bu programın konusuna en yakın maddedir ve şöyledir: "Bütün mekteplerin Türkçe yapılan tedrisatında Türk harfleri kullanılır. Eski harflerle matbu kitaplarla tedrisat icrası memnudur." Onuncu madde şöyledir: "Bu Kanun neşri tarihinden muteberdir."
Buradan çıkarılması gereken sonuç şudur: bu metin, Türkçenin yazımında kullanılacak harfleri kabul etmekte, bu harflerin devlet dairelerinde, şirket ve müesseselerde, basılı yayınlarda, kitaplarda ve mekteplerin Türkçe tedrisatında hangi tarihlerden itibaren kullanılacağını kademeli olarak düzenlemektedir. Bu programın öğrencisi hem bugünkü harflerle yazılmış metinleri hem de bu metinden önceki dönemin harfleriyle yazılmış metinleri okumayı öğrendiği için, alan bu kanunla doğrudan aynı çerçeveye değer. Ancak bu, kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlediği anlamına gelmez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun adı, numarası, kabul tarihi, Resmî Gazete ve Düstur satırları ile birinci, ikinci ve beşinci maddelerin metni üç ayrı okumada harfi harfine aynı çıktığı için aktarılmıştır; üçüncü, dördüncü, altıncı, yedinci, dokuzuncu ve onuncu maddelerin metni ile sekizinci maddenin yukarıda alınan cümlesi iki okumada harfi harfine aynı çıktığı için aktarılmıştır. On birinci madde bütünüyle düşürülmüştür: doğrulama raporu bu maddedeki bir kelimenin yazımını belgenin kendi yazım örüntüsüyle örtüşmeyen, olası bir dizgi ya da metne dönüştürme izi olarak işaretlemiş ve maddeyi alıntılanmayacak malzeme saymıştır; kelime düzeltilmemiş, madde yalnızca alıntı dışında bırakılmıştır. Sekizinci maddenin ilk iki cümlesi de aynı gerekçeyle düşürülmüştür: birinci cümlede geçen bir kelimenin yazımı aynı kanunun üçüncü maddesindeki yazımıyla, ikinci cümledeki bir kalıp ise yine üçüncü maddedeki ayrı yazımıyla örtüşmemektedir; bu belge içi tutarsızlıklar düzeltilmemiş, yalnızca o iki cümle alıntılanmamıştır. Üçüncü ve dördüncü maddenin bir okumada üç nokta ile kesilmiş biçimleri kullanılmamış, bunların yerine iki okumada tam olarak örtüşen gövdeler alınmıştır. Aynı okumanın kendiliğinden ürettiği üst başlık ile kullandığı künye etiketi kaynakta doğrulanmadığı için alınmamıştır. Birinci maddede atıf yapılan merbut cetvel hiçbir okumada aktarılmadığı için bu rehber cetvelin içeriği konusunda bir iddia kurmaz. Madde kenar başlıkları elde edilen okumaların kapsamında görünmediği için aktarılmamıştır; bu, kanunun başlıkları hakkında herhangi bir iddia değildir. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer edebiyat fakültesinin komşu programıdır. [Türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) aynı dil ve edebiyat malzemesini işler ama planında öğretmenlik meslek bilgisi dersleri ve okulda yürütülen bir uygulama dizisi yoktur; bu program ise alan derslerinin yanına eğitim bilimleri ve alan öğretimi derslerini de koyar. İki programın mezununun önündeki yollar bu nedenle aynı değildir.
İkinci karışma noktası öğretmenlik tarafının kendi içindedir. [Türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi) ilköğretim düzeyine, bu program ise ortaöğretim düzeyine hazırlar ve iki programın alan dersleri de ayrışır: Osmanlı Türkçesi, eski Türk edebiyatı ve tarihi lehçeler bu programın çekirdeğinde durur. [Sınıf öğretmenliği](/bolum/sinif-ogretmenligi), [sosyal bilgiler öğretmenliği](/bolum/sosyal-bilgiler-ogretmenligi), [özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi) ve [okul öncesi öğretmenliği](/bolum/okul-oncesi-ogretmenligi) başka yaş grupları ve başka alanlar için hazırlanan ayrı programlardır.
Üçüncü karışma noktası dil ve çeviri tarafıdır. [Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) iki dil arasında metin aktarımını merkeze alır; bu program tek bir dilin kendi içindeki derinliğini merkeze alır. [İngiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati) başka dillerin edebiyatlarına bakar.
Dördüncü karışma noktası eski metin tarafıdır. Osmanlı Türkçesi dersleri bu programı [ilahiyat](/bolum/ilahiyat), [islami ilimler](/bolum/islami-ilimler) ve [tarih](/bolum/tarih) programlarının eski metin çalışmalarına yaklaştırır, ama bu programın sorusu metnin edebî yapısıdır. [Sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim) maddi kültüre bakar; [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) metnin saklanmasına ve erişime açılmasına bakar.
Beşinci karışma noktası yazı ve medya tarafıdır. [Gazetecilik](/bolum/gazetecilik), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim) ve [radyo televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) yazıyı bir iletişim mesleğinin aracı olarak ele alır; bu program yazıyı hem inceleme nesnesi hem öğretim konusu olarak ele alır. İnsan davranışına ve topluma ilgi duyan öğrenci için [psikoloji](/bolum/psikoloji), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ve [felsefe](/bolum/felsefe) ayrı yollardır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu karşılaştırma programların adlarının ve genel yönelimlerinin karşılaştırmasıdır; hiçbir üniversitenin ders planından ya da mevzuat hükmünden çıkarılmamıştır. Hangi programın mezununun hangi görevlere başvurabileceği, hangi alan için hangi belge ya da sınav koşulunun arandığı konusunda bu rehber bir iddia kurmaz; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Programların hangi puan türünden öğrenci aldığı, hangi üniversitelerde bulunduğu ve planlarının birbirine ne kadar benzediği burada iddia edilmemiştir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nin bilgi paketi sayfası okundu. Üniversitenin adı sayfanın kendi metninde "Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi" olarak yayımlanmaktadır; bu nedenle buradaki üniversite adı alan adından çıkarım değil, sayfanın kendi bilgisidir. Sayfa birim adını "Eğitim Fakültesi" olarak, program adını "Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği" olarak ve öğretim düzeyini "Lisans" ile "Lisans Programları" ifadeleriyle yayımlar. Sayfa dersleri sekiz dönem başlığı altında toplar.
Birinci dönemin dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1, Bilişim Teknolojileri, Türk Dili 1, Yabancı Dil 1, Eğitime Giriş, Eğitim Sosyolojisi, Edebiyat Bilgi ve Kuramları 1, Osmanlı Türkçesi 1 ve Türkiye Türkçesi 1 olarak yayımlanmıştır. İkinci dönemin dersleri Genel Kültür II. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2, Türk Dili 2, Yabancı Dil 2, Eğitim Psikolojisi, Eğitim Felsefesi, Edebiyat Bilgi ve Kuramları 2, Osmanlı Türkçesi 2 ve Türkiye Türkçesi 2 olarak yayımlanmıştır. İlk yıl dilin yapısını, Osmanlı Türkçesini ve edebiyat kuramının temelini aynı anda başlatır.
Üçüncü dönemin dersleri Meslek Bilgisi III. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Öğretim İlke ve Yöntemleri, Öğretim Teknolojileri, Alan Eğitimi Seçmeli Ders III, Eski Türk Edebiyatı 1, Osmanlı Türkçesi 3, Türk Dili ve Edebiyatı Öğrenme ve Öğretim Yaklaşımları, Türk Halk Edebiyatı 1, Türkiye Türkçesi 3 ve Yeni Türk Edebiyatı 1 olarak yayımlanmıştır. Dördüncü dönemin dersleri Meslek Bilgisi IV. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Eğitimde Araştırma Yöntemleri, Türk Eğitim Tarihi, Alan Eğitimi Seçmeli Ders IV, Dilbilimi, Eski Türk Edebiyatı 2, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programları, Türk Halk Edebiyatı 2, Türkiye Türkçesi 4 ve Yeni Türk Edebiyatı 2 olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl edebiyatın üç geleneğini birlikte açar ve alanın öğretim programına bakan ilk dersleri plana sokar.
Beşinci dönemin dersleri Genel Kültür V. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Meslek Bilgisi V. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Eğitimde Ahlâk ve Etik, Sınıf Yönetimi, Alan Eğitimi Seçmeli Ders V, Dil ve Edebiyat Öğretimi 1, Eski Türk Edebiyatı 3, Tarihi Türk Lehçeleri 1, Türk Halk Edebiyatı 3 ve Yeni Türk Edebiyatı 3 olarak yayımlanmıştır. Altıncı dönemin dersleri Genel Kültür VI. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Meslek Bilgisi VI. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, Türk Eğitim Sistemi ve Okul Yönetimi, Alan Eğitimi Seçmeli Ders VI, Dil ve Edebiyat Öğretimi 2, Eski Türk Edebiyatı 4, Tarihi Türk Lehçeleri 2, Türk Halk Edebiyatı 4 ve Yeni Türk Edebiyatı 4 olarak yayımlanmıştır. Üçüncü yıl dilin tarihi kollarını ve alanın öğretim yöntemini merkeze getirir.
Yedinci dönemin dersleri Genel Kültür VII. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Meslek Bilgisi VII. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Öğretmenlik Uygulaması 1, Özel Eğitim ve Kaynaştırma, Alan Eğitimi Seçmeli Ders VII, Çağdaş Türk Lehçeleri 1 ve Dil Becerilerinin Öğretimi olarak yayımlanmıştır. Sekizinci dönemin dersleri Meslek Bilgisi VIII. Yarıyıl Seçmeli Ders Grubu, Öğretmenlik Uygulaması 2, Okullarda Rehberlik, Alan Eğitimi Seçmeli Ders VIII, Çağdaş Türk Lehçeleri 2, Dünya Edebiyat ve Topluma Hizmet Uygulamaları olarak yayımlanmıştır. Son yıl ağırlığını okulda geçirilen uygulamaya ve öğretim becerilerine verir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Üniversite adı, fakülte adı, program adı, öğretim düzeyi ifadeleri, sekiz dönem başlığı ve yukarıda sayılan bütün ders adları sayfanın iki ayrı okumasında uyuştuğu için aktarılmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Ders adları sayfada hangi yazımla yer alıyorsa öyle bırakılmıştır; bu nedenle "Dünya Edebiyat" ve "Eğitimde Ahlâk ve Etik" ibareleri de düzeltilmeden aktarılmıştır. İki okuma arasında kayda geçirilmiş bir yazım farkı vardır: bir okuma yedinci ve sekizinci dönemdeki uygulama dersini "Öğretmenlık Uygulaması 1" ve "Öğretmenlık Uygulaması 2" biçiminde, diğeri "Öğretmenlik Uygulaması 1" ve "Öğretmenlik Uygulaması 2" biçiminde döndürmüştür; yukarıda ikinci okumanın yazımı kullanılmış, fark burada açıkça bildirilmiş ve hiçbir düzeltme yapılmamıştır. "Genel Kültür ... Seçmeli Ders Grubu", "Meslek Bilgisi ... Seçmeli Ders Grubu" ve "Alan Eğitimi Seçmeli Ders ..." satırlarının içindeki tek tek ders adları sayfa bu grupların içeriğini aynı ekranda yayımlamadığı için alınmamıştır; grup adları sayfada yazıldığı gibi bırakılmıştır. Aynı program için doğrulanmış ikinci bir üniversite kaynağı daha bulunmaktadır; bu rehberde tek bir üniversitenin planı örneklendiği ve ikinci kaynağın adresi bu dosyanın biçim kurallarıyla bağdaşmadığı için o kaynağın ders adları buraya alınmamış ve kaynak listesine konulmamıştır. Bir başka üniversitenin öğretim planı dosyası, öğretim düzeyi ifadesi hiçbir sayfasında yayımlanmadığı için doğrulama raporunda kullanılmamış ve o dosyadan okunmuş sekiz yarıyıllık ders listesi bilerek dışarıda bırakılmıştır. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu, dersin dili, ders içerikleri ve program çıktıları alınmamıştır. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en tanınmış çalışma alanı ortaöğretim düzeyinde öğretmenliktir. Bir dersin planlanması, metin seçimi, sınıf içi tartışmanın yürütülmesi, yazma çalışmalarının okunması ve ölçme araçlarının hazırlanması bu tarafın gündelik gövdesidir. Kamuda ya da özel okullarda öğretmen olarak çalışmanın kendi giriş koşulları, sınavları ve belge şartları vardır; bu rehber hangi görevin hangi koşula bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmaz, bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.
İkinci alan sınav ve ders materyali tarafıdır. Ders kitabı ve yardımcı kaynak hazırlayan yayınevlerinde metin seçimi, soru yazımı, editörlük ve içerik denetimi işleri yürür. Bu tarafta çalışan kişi hem alan bilgisini hem öğretim programını okuyabilmek zorundadır.
Üçüncü alan yayıncılık ve editörlüktür: kitap yayınevlerinde editörlük, son okuma, dizin ve künye çalışmaları, çeviri metinlerin Türkçe redaksiyonu bu tarafa girer. Dördüncü alan medya ve kurumsal iletişim tarafıdır; metin yazarlığı, içerik üretimi, kurum yayınlarının hazırlanması ve dijital yayın süreçleri bu tarafa girer.
Beşinci alan kültür kurumlarıdır: kütüphaneler, kültür merkezleri, müze ve arşivlerin yayın birimleri, belediyelerin kültür yayınları bu tarafa girer. Altıncı alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile dilbilim, eski Türk edebiyatı, yeni Türk edebiyatı, halk bilimi ya da alan eğitimi tarafında araştırmacı olarak kalmak bu alanda mümkündür. Yedinci alan eski metin tarafıdır; Osmanlı Türkçesi okuyabilen kişi arşiv ve el yazması malzemesiyle çalışan projelerde yer alabilir.
Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar kuruma, bölgeye, yıla ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu döküm alanın genel çalışma sahalarını anlatır; hiçbir kurumun kadro, unvan ya da görev tanımına dayandırılmamıştır. Atama, sınav, sertifika ve oda ya da meslek kuruluşu kaydı gibi koşullar hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Hangi alanın ne kadar geniş olduğu, hangi alana kaç mezunun girdiği ve hangi alanın büyüdüğü konusunda hiçbir sayı ya da oran verilmemiştir. Ücret, maaş ve istihdam oranı bu rehberde hiçbir yerde geçmez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: uzun metin okumaktan hoşlanıyor musunuz? Bu alanın günlük işi roman, şiir, destan, hikâye ve inceleme metinleridir. Okuma yükünü ağır bulan bir öğrenci için alanın çekirdeği yorucu olur, çünkü bu yük dört yıl boyunca azalmaz.
İkinci soru dilin teknik tarafıyla ilgilidir. Türkiye Türkçesi dersleri ses bilgisi, biçim bilgisi ve cümle bilgisi üzerine kuruludur; dilbilim dersi dile bir sistem olarak bakmayı ister. Edebiyattan hoşlanan ama dilin kuralları ve çözümlemesiyle uğraşmak istemeyen bir öğrenci bu tarafı baştan hesaba katmalıdır.
Üçüncü soru Osmanlı Türkçesiyle ilgilidir. Planda bu ders birden çok dönem boyunca sürer ve farklı bir yazı sistemini öğrenmeyi gerektirir. Bu ders alanın en çok emek isteyen teknik eşiğidir; düzenli çalışmaya isteksiz bir öğrenci bu eşikte zorlanır.
Dördüncü soru öğretmenlikle ilgilidir. Bu programın planında eğitim bilimleri dersleri ve okulda geçirilen bir uygulama dizisi vardır; mezunun önündeki en tanınmış yol da sınıftır. Metinle ilgilenmek isteyip bir sınıfın önünde durmak istemeyen bir öğrenci için öğretmenlik dersleri olmayan bir dil ve edebiyat programı daha uygun olabilir. Son olarak alanın konuşma, sunum ve yazılı anlatım becerisini sürekli kullandığı da hesaba katılmalıdır; bu rehber bu konuda bir yeterlik ölçütü ya da hazırlık önerisi vermez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sorular alanın ders içeriğinden ve okunan planın yapısından çıkarılmıştır; hiçbir başarı ölçütüne, sınav sonucuna ya da yerleşme verisine dayandırılmamıştır. Öğrencinin hangi lise alanından geldiği, hangi derslerden ne kadar hazırlık getirdiği ve hangi çalışma alışkanlığının yeterli olduğu konusunda hiçbir eşik verilmemiştir. Bu başlık bir yetenek testi ya da uygunluk kararı değildir ve kişiye özel bir tavsiye içermez.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ile yakınındaki programların adları birbirine çok benzer. "Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği", "Türk Dili ve Edebiyatı", "Türkçe Öğretmenliği" ve "Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları" ayrı programlardır ve planları farklıdır. Bazı üniversiteler aynı programı "Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi" adını taşıyan bir ana bilim dalı altında yürütür. Tercih listesi yapılırken adın değil, planın okunması gerekir.
İkinci not: Programın alan ağırlığı sorulmaya değer. Bazı planlar eski Türk edebiyatı ve Osmanlı Türkçesi tarafını uzun bir dizi hâlinde yürütür, bazıları yeni Türk edebiyatı ve kuram tarafını öne çıkarır, bazıları halk edebiyatı ve lehçe derslerine daha çok yer verir. Bu üç yönelim aynı mezun profilini üretmez ve tercihten önce ilgili üniversitenin kendi ders planından okunmalıdır.
Üçüncü not: Uygulama düzeni sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda okulda yürütülen iki dönemlik bir uygulama dizisi, alan öğretimine ayrılmış dersler ve bir topluma hizmet uygulaması bulunmaktadır. Uygulamanın hangi okullarda yürüdüğü, danışmanlık düzeninin nasıl kurulduğu ve seçmeli havuzların gerçekte hangi derslerle doldurulduğu tercihten önce sorulmaya değer.
Dördüncü not: Aynı malzemeye öğretmenlik yükümlülüğü olmadan bakmak isteyen öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari); başka bir yaş grubuna ya da başka bir alana öğretmen olmak isteyen öğrenci için [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi), [sınıf öğretmenliği](/bolum/sinif-ogretmenligi), [sosyal bilgiler öğretmenliği](/bolum/sosyal-bilgiler-ogretmenligi), [özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi), [okul öncesi öğretmenliği](/bolum/okul-oncesi-ogretmenligi), [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi), [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), [matematik öğretmenliği](/bolum/matematik-ogretmenligi), [ilköğretim matematik öğretmenliği](/bolum/ilkogretim-matematik-ogretmenligi), [fen bilgisi öğretmenliği](/bolum/fen-bilgisi-ogretmenligi) ve [bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmenliği](/bolum/bilgisayar-ve-ogretim-teknolojileri-ogretmenligi); okulda öğrenciyle görüşme tarafına ilgi duyan öğrenci için [rehberlik ve psikolojik danışmanlık](/bolum/rehberlik-ve-psikolojik-danismanlik); iki dil arasında metin aktarmak isteyen öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik); başka bir dilin edebiyatına ilgi duyan öğrenci için [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati); eski metin ve din bilimleri tarafına ilgi duyan öğrenci için [ilahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [islami ilimler](/bolum/islami-ilimler); geçmişe ve maddi kültüre ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim); metnin saklanmasına ve erişime açılmasına ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); yazıyı bir iletişim mesleğine çevirmek isteyen öğrenci için [gazetecilik](/bolum/gazetecilik), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim), [radyo televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) ve [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim); insana ve topluma bakan bir çerçeve arayan öğrenci için [psikoloji](/bolum/psikoloji), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ve [felsefe](/bolum/felsefe) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu notlar okunan tek ders planı ile alanın genel çerçevesinden çıkarılmıştır; hiçbir üniversite adı önerilmemiş, hiçbir üniversitenin planı bir diğerine üstün tutulmamıştır. Taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, yerleşme verisi ve ücret bilgisi bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Yukarıda karşılaştırma için verilen bağlantılar yalnızca komşu alanlara işaret eder; bu programların hangisinin hangi mezuna daha uygun olduğu konusunda bir karar önerilmemiştir.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 8 üniversitede, 8 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.