Uçak Bakım ve Onarım, bir hava aracının gövdesinin, motorlarının ve sistemlerinin uçuşa elverişli durumda tutulmasını teknik bir disiplin olarak ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 2920 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 227,45–421,85
- Üniversite
- 7
- Genel kontenjan
- 354
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Uçak Bakım ve Onarım Nedir?
Uçak Bakım ve Onarım, bir hava aracının tasarlanmasını değil, tasarlanıp üretildikten sonra ömrü boyunca güvenli biçimde çalışır durumda tutulmasını konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Bu ayrım programın tamamını belirler. Bir uçağı tasarlayan mühendis bir defa karar verir; bakım tarafında çalışan kişi ise aynı uçakla yıllar boyunca, her uçuş öncesinde ve her periyodik kontrolde yeniden karşılaşır. Bu nedenle alanın temel sorusu bir şeyin nasıl yapılacağı değil, yapılmış bir şeyin hangi ölçütlere göre hâlâ kullanılabilir sayılacağıdır. Bu soru teknik olduğu kadar hukuki bir sorudur ve bu rehberin bir sonraki başlığı tam olarak o tarafa ayrılmıştır.
Alanın birinci ayağı temel bilimlerdir. Matematik, mekanik, akışkanlar mekaniği, termodinamik ve fiziğin genel çerçevesi burada bir kültür dersi değildir; bir motorun neden itki ürettiğini, bir kanadın neden taşıdığını ve bir yapı elemanının neden yorulduğunu anlamanın tek yoludur. Bu rehberde okunan iki üniversite planında da bu derslerin ilk yıllara yerleştirilmiş olması rastlantı değildir: bakım kararlarının çoğu, bir parçanın hangi fiziksel sınırın neresinde durduğuna dair bir yargıdır.
İkinci ayak elektrik, elektronik ve dijital sistemlerdir. Modern bir hava aracında mekanik zincirlerin büyük bölümü elektrikli ve elektronik denetim katmanlarıyla iç içedir; gösterge sistemleri, denetim üniteleri ve haberleşme donanımı ayrı birer alt uzmanlık oluşturur. İki planda da temel elektrik ve temel elektronik derslerinin iki dönem boyunca sürmesi ve bunların üzerine sistem dersleri gelmesi bu katmanın ağırlığını gösterir.
Üçüncü ayak yapı ve malzemedir. Hava aracı gövdesi, ağırlığın her gramının hesaplandığı, buna karşılık tekrarlı yükleme altında yıllarca çalışması beklenen bir yapıdır. Malzeme bilgisi burada bir tercih değil bir kısıttır: hangi alaşımın hangi işlemle onarılabileceği, hangi kompozit yapının hangi hasar tipinde değiştirilmesi gerektiği bakım kararının kendisidir.
Dördüncü ayak motorlardır. Pistonlu motorlar ile gaz türbinli motorlar bu alanda birbirinden ayrı olarak, çoğu zaman ayrı ders dizileri hâlinde okutulur; ikisinin arıza mantığı, bakım aralıkları ve sökme takma disiplini birbirinden farklıdır. Pervane de bu ayağın bir parçasıdır ve bu rehberde okunan planlardan birinde ayrı bir ders adı olarak yayımlanmıştır.
Beşinci ayak sistemler ve aviyoniktir. Hidrolik, yakıt, iniş takımı, basınçlandırma, buz önleme, yangın algılama ve seyrüsefer sistemleri tek tek incelenir; bunların birbirine bağlanma biçimi ise ayrı bir konudur. Bir sistemdeki arızanın başka bir sistemde belirti vermesi bu alanda olağandır ve arıza giderme dersleri tam olarak bu nedenle vardır.
Altıncı ayak insan tarafıdır. İnsan faktörleri, havacılık kuralları ve bakım terminolojisi dersleri, bakımın teknik olduğu kadar örgütsel bir iş olduğunu anlatır. Bir vidanın yanlış sıkılması kadar bir kaydın yanlış tutulması da sorundur; bu alanda yapılan işin belgelenmemişse yapılmamış sayıldığı bir çalışma kültürü vardır.
Yedinci ayak uygulamadır. Bu rehberde okunan iki planda da uygulama dersleri kuramsal derslere neredeyse birebir eşlik etmektedir: bir konunun anlatıldığı ders ile o konunun atölyede yürütüldüğü ders çoğu zaman aynı dönemde ve yan yana durmaktadır. Bu, alanın sınıf içinde tamamlanamayacağının açık göstergesidir.
Bu yedi ayak programı hem [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) gibi tasarım eksenli alanlara, hem [havacılık elektrik ve elektroniği](/bolum/havacilik-elektrik-ve-elektronigi) ve [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) gibi doğrudan teknik komşulara, hem de [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) gibi geniş sistem mühendisliklerine yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 2920 Sayılı Kanun
Bir hava aracı yalnızca teknik olarak onarılmaz; onarıldıktan sonra kullanılabilmesi için ayrıca bir hukuki çerçevenin içinde durmak zorundadır. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 2920 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta TÜRK SİVİL HAVACILIK KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır; ad hiçbir yerde ezberden yazılmamış, belgeden okunmuştur. Ad satırının yanında bir dipnot işareti hiçbir okumada gelmemiştir; böyle bir işaretin bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır, yalnızca üç okumanın da getirmediği kaydedilmektedir.
Künye değerleri üç okumada özdeştir: kanun numarası 2920, kabul tarihi 14/10/1983, Resmî Gazete değeri Tarih: 19/10/1983 Sayı: 18196 ve Düstur değeri Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 736. Buna karşılık künye satırlarının biçimi üçlü mutabakatla gelmemiştir ve bu, yöntemin sınırını gösteren iyi bir örnektir. Kanun Numarası: 2920, Kabul Tarihi: 14/10/1983, Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 19/10/1983 Sayı: 18196 ve Yayımlandığı Düstur: Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 736 satırları yalnızca birinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla, yani iki tanıkla kayda geçmiştir; ikinci okuma bu dört etiketin dördünde de iki noktadan önce bir boşluk bırakmıştır ve bu nedenle satır biçimi kaleminde tanık sayılmamıştır. İki biçim eşitlenmemiş, hangisinin basılı olduğuna dair taraf tutulmamıştır. Künyedeki Tertip: 5 değeri, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten geldiğinin belge içi teyididir.
Belgenin birinci kısım başlığı BİRİNCİ KISIM, alt başlığı Amaç, Kapsam ve Tanımlar olarak üç okumada aynı görülmüştür. Madde kenar başlıklarından Amaç, Kapsam ve Tanımlar üç okumada da aynıdır. Buna karşılık Türk hava egemenliği ve Türk hava sahasının kullanılması kenar başlıkları yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla alınmıştır: birinci okuma bu iki maddeye doğrudan madde önekiyle başlamış ve kenar başlıklarını hiç getirmemiştir. Bu bir kapsam eksikliğidir, başlıkların yokluğu değildir. Madde öneki de aynı sebeple iki tanıklıdır: Madde 1 – biçimi ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla kayıtlıdır, çünkü birinci okuma öneki kalın yazı işaretlerinin içine almıştır. Önekteki uzun tire kısa tireye çevrilmemiştir.
Kanunun birinci maddesi bu alanın hukuki eksenini tek cümlede kurar: Madde 1 – Bu Kanunun amacı; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamaktır. Bu maddede geçen ileri teknolojinin uygulandığı ve sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı ifadeleri kanunun kendi sözcükleridir; bakım ve onarım işinin bütün disiplini bu emniyet ekseninin üzerine oturur.
İkinci madde kapsamı çizer: Madde 2 – Bu Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsar. Maddenin ikinci fıkrası ise şudur: Devlet hava araçları, açık hüküm bulunmayan hallerde bu Kanunun kapsamı dışındadır. Bir bakım kuruluşunun özel hukuk tüzelkişisi olarak yürüttüğü faaliyet birinci fıkranın lafzına girer; sivil ile askerî ayrımı ise ikinci fıkrada metnin kendi içinde kurulmuştur.
Üçüncü madde tanımları verir ve bu rehber bakımından en yoğun maddedir. Madde 3 – Bu Kanunda geçen; cümlesiyle açılır ve şu bentleri sıralar: a) "Türk Hava Sahası" terimi: Türkiye Cumhuriyetinin egemenliği altındaki ülke ile Türk karasuları üzerindeki sahayı, b) "Hava Aracı" terimi: havalanabilen ve havada seyredebilme kaabiliyetine sahip her türlü aracı, c) (Değişik: 12/7/2013-6495/25 md.) "Devlet Hava Aracı" terimi: Devletin askerlik, güvenlik, gümrük ve orman yangınları ile mücadele hizmetlerinde kullandığı hava araçları, d) "Türk Sivil Hava Aracı" terimi: Devlet hava araçları tanımı dışında kalan ve mülkiyeti Türk Devletine veya kamu tüzelkişilerine veya Türk vatandaşlarına ait araçları, e) "Havaalanı" terimi: Karada ve su üzerinde hava araçlarının kalkması ve inmesi için özel olarak hazırlanmış, hava araçlarının bakım ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına, yolcu ve yük alınmasına ve verilmesine elverişli tesisleri bulunan yerleri, f) "Ferry Uçuş" terimi: Bir hava aracının yolcu ve yük taşımaksızın; satın alınması veya kiralanmasında tescil işlemleri yapılmadan yurda getirilmesi maksadıyla yapılan uçuşlar ile, uçuşa elverişliliğine halel getirmeyen kısmi arızalı olarak yapılan uçuşları; ve madde, İfade eder. cümlesiyle kapanır. Bu maddenin gövdesi yalnızca birinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla alınmıştır; ikinci okumanın çıktısı b) bendinden sonra doğrudan dördüncü maddeye geçtiği için o okuma bu maddede tanık sayılmamıştır. Bu bir kapsam eksikliğidir; ikinci okumanın vermediği bentlerin kaynakta bulunmadığına dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bentlerdeki çift tırnak kullanımı, büyük harfli İfade eder. kapanışı ve kaabiliyetine yazımı olduğu gibi bırakılmış, düzeltilmemiştir.
Bu maddenin bakım alanı bakımından okunması gereken yerleri şunlardır. b) bendi bakımın konusu olan nesneyi hukuken tanımlar; d) bendi sivil hava aracını ayrıca tanımlar; e) bendinde havaalanı tanımlanırken tesisin işlevleri arasında hava araçlarının bakım ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ibaresi açıkça sayılır, yani bakım sözcüğü kanunun kendi sözcüğüdür; f) bendinde ise uçuşa elverişliliğine halel getirmeyen kısmi arızalı olarak yapılan uçuşları ifadesi geçer ve uçuşa elverişlilik ile kısmi arıza kavramları bakım onarım işinin merkezindeki iki kavramdır.
Dördüncü ve beşinci maddeler bu faaliyetin içinde yürüdüğü rejimi kurar. Madde 4 – Türkiye Cumhuriyeti Türk hava sahasında tam ve münhasır egemenliği haizdir. Madde 5 – Türk hava sahası hava araçları tarafından bu Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde kullanılır. Beşinci maddedeki ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde ifadesi, bu alanın ayrıntılı kurallarının bu kanunun dışında da aranması gerektiğini metnin kendi lafzıyla söyler.
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz: bir yükseköğretim programı ihdas etmez, bir lisans bölümü adı saymaz, bir yükseköğretim kurumunu düzenlemez, bir öğrenim süresi ya da puan türü belirlemez. Bu kanun ders planını da belirlemez: doğrulanan hiçbir maddede ders adı, ders saati, staj yükümlülüğü ya da eğitim organizasyonu yoktur; bir ders adının bir kanun terimiyle örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde bakım personeline dönük bir unvan, yetki alanı, sicil ya da mesleğe giriş koşulu kurulmamıştır; üçüncü madde nesneleri ve yerleri tanımlar, bir meslek listesi vermez. Bu terimlerin bu kanunda geçip geçmediğine dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumun okumalarında iki okumada birebir teyit edilmedikleri kaydedilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş ve yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır ve tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle kurtarılmaya çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için üç okuma büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Künye satırlarındaki iki nokta boşluğu ayrışması bu sınırın somut örneğidir ve iki biçim eşitlenmemiştir; ayrıca ikinci okuma başka bir belgede aynı etiketi boşluksuz verdiği hâlde burada boşluklu vermiştir ve bu tutarsızlık düzeltilmemiştir. İki gövde ve iki kenar başlığı için etiketin hangi iki okumadan geldiği yukarıda tek tek yazılmıştır: dördüncü ve beşinci maddelerin kenar başlıkları ile madde öneki ikinci ve üçüncü okumadan gelmektedir, çünkü birinci okuma bu başlıkları getirmemiş ve öneki kalınlaştırma içinde vermiştir; üçüncü maddenin gövdesi ile künye satırları ise birinci ve üçüncü okumadan gelmektedir, çünkü ikinci okuma üçüncü maddeyi b) bendinde bırakmış ve künye etiketlerini farklı bir boşluk biçimiyle yazmıştır. Üçüncü okumanın istenmediği hâlde getirdiği İKİNCİ KISIM, Hava Seyrüseferinin Genel Hükümleri, BİRİNCİ BÖLÜM ve Türk Hava Egemenliği Hükümleri dizeleri tek tanıkta kaldığı için kullanılamaz sayılmıştır; belgenin yapısında ikinci bir kısım ya da bölüm bulunup bulunmadığı hakkında hiçbir iddia yoktur. Bu belgede hiçbir okuma reddedilmemiş, hiçbiri çeviri, özet ya da olumsuz iddia üretmemiş, hiçbiri uydurma bir madde envanteri vermemiştir. Adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir ve o adresler hakkında hiçbir iddia yoktur; denenmemiş adres ölü adres değildir, ölü adres de ölü numara değildir. Bu oturumda üçüncü bir kanun numarası aranmamıştır ve bu kayıt için adı geçen yedek numara hiç istenmemiştir; o numara hakkında burada olumlu ya da olumsuz hiçbir iddia yoktur. Altıncı madde bu oturumda hiçbir okumadan istenmemiştir; daha önceki bir partide o maddeye dair kaydedilen bir kırpılma bulgusu burada ne doğrulanmış ne yalanlanmıştır ve beşinci maddeden sonraki hiçbir madde hakkında bu rehberde tek bir iddia yoktur. Bu son noktanın önemli bir sonucu vardır: bu batch'in koordinasyonunda, Ücret tarifeleri kenar başlıklı otuz yedinci madde iki okumanın mutabakatıyla doğrulanmış olmasına rağmen para yasağı gereği düşürülmüştür; düşürmenin gerekçesi budur, o maddenin içeriği hakkında bu rehberde hiçbir iddia kurulmamakta ve hiçbir tutar hiçbir yere yazılmamaktadır. Doğrulanan gövdelerde zaten lira, kuruş ya da idari para cezası geçmemektedir ve yüzde ifadesi de bulunmamaktadır; yorum olarak hiçbir yüzde üretilmemiştir. Doğrulanan maddelerin hiçbiri mülga değildir ve mülga bir gövdeden alıntı yapılmamıştır. Hiçbir kısaltma açılmamış, hiçbir yazım, büyük küçük harf kullanımı ya da noktalama düzeltilmemiştir; kaynaktan gelen dizelerde yalnızca satır sonu normalizasyonu yapılmıştır. Son olarak bu başlıkta taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır.
Uçak Bakım ve Onarım ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman aynı nesnenin, yani hava aracının, farklı sorularla ele alınmasıdır. En sık karıştığı yer tasarım mühendislikleridir. [Uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) hava aracının nasıl tasarlanacağını sorar; buradaki soru ise tasarlanmış bir aracın hangi ölçütlere göre kullanılabilir kalacağıdır. İki taraf aynı fizik bilgisini kullanır, ama bir tarafta çıktı bir tasarım kararı, öteki tarafta bir uygunluk kararıdır.
İkinci karışma noktası uzay tarafıdır. [Uzay mühendisliği](/bolum/uzay-muhendisligi) ve [uzay bilimleri ve teknolojileri](/bolum/uzay-bilimleri-ve-teknolojileri) atmosfer dışı sistemleri merkeze alır. Bu programda okutulan aerodinamik ve motor dersleri atmosfer içinde çalışan bir aracın çerçevesindedir; bu benzerlik iki alanı aynı yapmaz.
Üçüncü karışma noktası elektrik ve elektronik taraftır. [Havacılık elektrik ve elektroniği](/bolum/havacilik-elektrik-ve-elektronigi) ve [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) programları bu alanın aviyonik ve gösterge sistemleri derslerine yakın durur. Bu programda elektrik ve elektroniğin ağırlıklı olması, programı bir elektronik programına dönüştürmez; buradaki elektronik bilgisi gövde ve motorla birlikte tek bir bakım bütününün parçasıdır.
Dördüncü karışma noktası uçuş tarafıdır. [Pilotaj](/bolum/pilotaj) ve [insansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu) aracı kullanan tarafa bakar. Bu rehber, bu programın mezununun uçuş görevine ya da bir uçuş yetkisine sahip olacağı yönünde hiçbir iddia kurmaz; iki alanın soruları da, çalışma ortamı da farklıdır.
Beşinci karışma noktası havacılığın işletme ve hizmet tarafıdır. [Sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi), [havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi) ve [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) yolcunun, yükün ve işletmenin yönetimini merkeze alır. Bu programda havacılık kuralları dersinin bulunması, programı bir işletme programı yapmaz.
Altıncı karışma noktası genel makine ve sistem mühendislikleridir. [Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) aynı temel derslerin çoğunu okutur. Ayrım, çalışılan nesnenin sürekli bir uçuşa elverişlilik ölçütüne bağlı olmasındadır.
Yedinci karışma noktası malzeme ve üretim taraflarıdır. [Malzeme bilimi ve mühendisliği](/bolum/malzeme-bilimi-ve-muhendisligi) ve [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi) malzemenin kendisini konu edinir; burada malzeme bilgisi bir onarım kararının girdisidir.
Sekizinci karışma noktası öteki araçların bakım teknolojileridir. [Otomotiv teknolojisi](/bolum/otomotiv-teknolojisi), [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi) ve [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) adları benzer bir iş tanımı çağrıştırır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder ve kararın ilgili üniversitenin kendi ders planına bakılarak verilmesi gerektiğini söyler.
Bir Üniversitenin Ders Planları: Samsun Üniversitesi ve İstanbul Gelişim Üniversitesi
Bu programın somut örnekleri için iki ayrı üniversitenin herkese açık biçimde yayımladığı ders planı okundu. Buradaki planlar tek tek üniversitelerin yayımladığı planlardır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir. İki kaynak hiçbir yerde birleştirilmemiştir: ders adları, blok başlıkları ve sayılar birinden ötekine taşınmamış, farklı yazımlar tekleştirilmemiş, aralarında hakemlik yapılmamıştır. İki plan birbirinden belirgin biçimde ayrışmaktadır ve bu ayrışma da düzeltilmemiştir.
Birinci kaynak Samsun Üniversitesi Özdemir Bayraktar Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi tarafından yayımlanan müfredat belgesidir. Program adı belgede hem UÇAK BAKIM VE ONARIM hem Uçak Bakım ve Onarım biçimiyle basılıdır ve iki yazım tekleştirilmemiştir. Belge sekiz dönem bloğu üzerine kuruludur. Birinci sınıf güz bloğunda Atatürk İlke ve İnkılapları I, Türk Dili I, Temel Uçak Bilgisi, Mekanik, Temel Elektrik Bilgisi, İnsan Faktörleri, Bilgisayar Yapısı ve Kullanımı, Matematik I ve Yabancı Dil I satırları yayımlanmıştır. Birinci sınıf bahar bloğunda Atatürk İlke ve İnkılapları II, Türk Dili II, Havacılık Kuralları, Optik ve Dalgalar, Temel Elektronik Bilgisi, Hava Aracı Malzeme Bilgisi, Bilgisayar Destekli Teknik Resim, Matematik II ve Yabancı Dil II satırları vardır.
İkinci sınıf güz bloğunda Bakım I, Bakım Uygulamaları I, Termodinamik, Pistonlu Motorlar I, Pistonlu Motorlar Uygulamaları I, Hava Aracı Yapıları I, Hava Aracı Yapıları Uygulamaları I, Hava Aracı Sistemleri I, Hava Aracı Sistemleri Uygulamaları I ve Mesleki İngilizce I satırları yayımlanmıştır. İkinci sınıf bahar bloğunda Aerodinamik, Elektrik Makinaları, Pistonlu Motorlar II, Pistonlu Motorlar Uygulamaları II, Hava Aracı Malzeme ve Donanım I, Hava Aracı Yapıları II, Hava Aracı Yapıları Uygulamaları II, Hava Aracı Sistemleri II, Hava Aracı Sistemleri Uygulamaları II, Akışkanlar Mekaniği, Mesleki İngilizce II ve Yaz Stajı satırları vardır. Kuramsal dersin hemen yanında aynı adı taşıyan bir uygulama dersinin durması bu planın en belirgin özelliğidir.
Üçüncü sınıf güz bloğu ayrıca dikkat gerektirir. Bu blokta belge Bakım Uygulamaları II adını iki ayrı satırda, yani iki kez basmaktadır; bu ad tekilleştirilmemiştir ve burada da iki kez yazılmaktadır. Bloğun kalan satırları Gaz Türbinli Motorlar I, Gaz Türbinli Motorlar Uygulamaları I, Hava Aracı Malzeme ve Dananım II, Pervane, Pervane Uygulamaları, Uçak Bakım Terminolojisi ve Mesleki İngilizce III olarak yayımlanmıştır. Hava Aracı Malzeme ve Dananım II satırındaki yazım belgeden geldiği gibi taşınmış, düzeltilmemiştir. Üçüncü sınıf bahar bloğunda Bakım III, Bakım Uygulamaları III, Gaz Türbinli Motorlar II, Gaz Türbinli Motor Uygulamaları II, Uçuş Teorisi, Arıza Giderme ve Kontrol Yöntemleri, Arıza Giderme ve Kontrol Yöntemleri Uygulamaları, Modern Aviyonik Sistemleri, Uçuş Gösterge Sistemleri ve İş Hayatı İçin İngilizce satırları vardır; güz bloğundaki çoğul Motorlar yazımı ile bahar bloğundaki tekil Motor yazımı arasındaki fark belgenin kendi iç tutarsızlığıdır ve düzeltilmemiştir.
Dördüncü sınıf güz bloğunda Uçak Güç Sistemleri Uygulamaları I, Uçak Sistemleri Uygulamaları I, Uçak Yapıları ve Uygulamaları ve Uçak Bakım Uygulamaları satırları yayımlanmıştır; güz bloğundaki numarasız satır düzeltilmemiştir. Dördüncü sınıf bahar bloğunda Uçak Güç Sistemleri Uygulamaları II, Uçak Sistemleri Uygulamaları II, Uçak Yapıları ve Uygulamaları II, Uçak Bakım Uygulamaları II ve Bitirme Ödevi satırları vardır. Yaz Stajı ile Bitirme Ödevi satırları belgede ders adı olarak basılıdır ve yer tutucu sayılmamıştır.
İkinci kaynak İstanbul Gelişim Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesinin bilgi sistemi üzerinden yayımlanan ders planı sayfasıdır. Sayfa program adını hem Uçak Bakım Ve Onarım biçiminde, yani bağlacı büyük harfle, hem de UÇAK BAKIM VE ONARIM biçiminde basmaktadır; bu fark işaretlenmiş, hedefteki küçük harfli yazıma düzeltilmemiştir. Sayfa sekiz yarıyıl bloğu yayımlamaktadır. Birinci yarıyılda FİZİK I, TEMEL UÇAK BİLGİSİ, TEMEL ELEKTRİK I, TEMEL ELEKTRONİK I, MALZEME I, PERVANE TEORİSİ, MATEMATİK, TÜRK DİLİ I ve YABANCI DİL I (İNG.) satırları vardır; numarasız MATEMATİK satırı düzeltilmemiş, parantez içindeki kısaltma açılmamıştır. İkinci yarıyılda FİZİK II, İNSAN FAKTÖRLERİ, TEMEL ELEKTRİK II, TEMEL ELEKTRONİK II, DİJİTAL SİSTEMLER I, MALZEME II, PERVANE PRATİKLERİ, TÜRK DİLİ II ve YABANCI DİL II (İNG.) satırları yayımlanmıştır.
Üçüncü yarıyılda ATATÜRK İLK. VE İNK. TARİHİ I, AERODİNAMİK I, HAVACILIK KURALLARI I, TEMEL ELEKTRONİK LAB, DİJİTAL SİSTEMLER II ve BAKIM UYGULAMALARI I satırları vardır; kısaltmalar açılmamıştır. Dördüncü yarıyılda ATATÜRK İLK. VE İNK. TARİHİ II, AERODİNAMİK II, HAVACILIK KURALLARI II, UÇAK SİSTEMLERİ I, DİJİTAL SİSTEMLER III ve BAKIM UYGULAMALARI II satırları yayımlanmıştır. Beşinci yarıyılda bir yer tutucu satır olan BÖLÜM SEÇMELİ I ile UÇAK SİSTEMLERİ II, GAZ TÜRBİNLİ MOTORLAR VE UYGULAMALARI I ve BAKIM UYGULAMALARI III satırları vardır. Altıncı yarıyılda bir yer tutucu satır olan BÖLÜM SEÇMELİ II ile UÇAK SİSTEMLERİ III, GAZ TÜRBİNLİ MOTORLAR VE UYGULAMALARI II ve BAKIM UYGULAMALARI IV satırları vardır. Yedinci yarıyılda UÇAK SİSTEMLERİ IV, GAZ TÜRBİNLİ MOTORLAR VE UYGULAMALARI III, BAKIM UYGULAMALARI V ve bir yer tutucu satır olan SOSYAL SEÇMELİ I vardır. Sekizinci yarıyılda UÇAK SİSTEMLERİ V, GAZ TÜRBİNLİ MOTORLAR VE UYGULAMALARI IV, BAKIM UYGULAMALARI VI, BİTİRME PROJESİ ve bir yer tutucu satır olan SOSYAL SEÇMELİ II vardır.
İki planın karşılaştırılması değil, yan yana durması anlamlıdır. Samsun belgesi birinci yarıyıla Matematik I basarken Gelişim sayfası birinci yarıyıla numarasız MATEMATİK basmaktadır; Samsun belgesi Atatürk İlke ve İnkılapları I dersini birinci yarıyıla, Gelişim sayfası ATATÜRK İLK. VE İNK. TARİHİ I dersini üçüncü yarıyıla basmaktadır. Bu farklar uzlaştırılmamış, iki liste birleştirilmemiştir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Her iki kaynak da üç ayrı okumayla okunmuştur ve hiçbir okuma reddedilmemiştir. Samsun belgesinden alınan satır sayısı, satır satır döküm veren okumaya göre sekiz blok boyunca altmış sekizdir; bu belgeden düşürülen yer tutucu satır sayısı sıfırdır. Gelişim sayfasından fiilen dökülen satır sayısı kırk yedidir; bunun kırk üçü ders adı, dördü yer tutucu satırdır ve dört yer tutucunun tamamı düşürülmüştür. Seçmeli havuzlar hiçbir kaynakta doldurulmamış, havuz içeriği hiçbir okumadan istenmemiştir. İki çözülmemiş sayım ayrılığı olduğu gibi korunmuştur: Gelişim sayfasında hedefli okuma ilk dört yarıyıl için otuz altı ders satırı bildirmiş, ancak fiilen otuz satır dökmüştür; iki sayı da burada yazılmıştır, aralarında hakemlik yapılmamış, eksik olduğu ileri sürülen satırlar uydurulmamış ve başka satır yoktur biçiminde bir iddia da kurulmamıştır. Samsun belgesinde ise bir okuma satırları birleştirerek ve kısaltarak vermiştir; o okumanın dökümü ders adı kaynağı olarak kullanılmamıştır ama reddedilmemiştir, çünkü program adı, blok sayısı, düzey ifadesinin basılı olmaması ve üniversite adının basılı olması kaleminde üç okuma da uyuşmuştur. Aynı okumanın Atatürk İlkeleri I ve II, Bakım Terminolojisi ile Hava Aracı Malzeme slash Donanım II biçiminde bildirdiği yazımlar tekleştirilmemiş, yukarıdaki listede öteki iki okumanın uyuştuğu yazım kullanılmıştır. Samsun belgesinde aynı adın iki kez basıldığı satır çifti tekilleştirilmemiş, iki kez basıldığı açıkça yazılmıştır; bir okuma o adı bir kez yazmıştır ve bu da burada kaydedilmektedir. Öğretim düzeyi konusunda durum iki kaynakta da aynıdır ve açıkça yazılmalıdır: düzey hiçbir kaynakta sayfada ya da belgede basılı değildir, sekiz yarıyıl bloğundan yapılmış bir çıkarımdır ve bu bir çıkarımdır, doğrulanamadı değildir. Gelişim sayfasında LİSANS ifadesi yalnızca bir gezinme menüsü ögesi olarak göründüğü için basılı düzey sayılmamıştır; bir okumanın kendi eklediği dört yıl yorumu da sayfanın bastığı bir ifade sayılmamıştır. Üniversite adı konusunda durum farklıdır: her iki kaynakta da üniversite adı yayımlanmıştır, alan adından çıkarım değildir ve yayımlayan başka bir sayfadan alınmış da değildir. Samsun belgesinde okumalar arasında T.C. önekinin bulunup bulunmaması bakımından, Gelişim sayfasında ise büyük küçük harf ve bilgi sistemi eki bakımından bir ayrışma vardır; ikisi de işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiştir. Ders adları iki kaynakta da Türkçe yayımlanmıştır ve çevrilmemiştir; parantez içindeki dil kısaltması ile laboratuvar kısaltması açılmamış, noktalı ve noktasız harf ayrışmaları ile blok başlığı yazımları düzeltilmemiştir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri iki kaynakta da basılıydı; hiçbiri alınmamış ve bu rehberin hiçbir yerinde verilmemiştir. İki kaynak da puan türü yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfalara değil, ve iki kaynak taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Samsun belgesinin bulunduğu ana makine adında iki yol düzeyinde hata yanıtı alınmıştır; bunlar engellenme sayılmamıştır ve nitekim aynı ad üzerindeki başka yollar açılmıştır, bu ayrım korunmuştur. Aynı üniversitenin eski müfredat belgesi ile haftalık ders çizelgesi dosyaları bilerek açılmamıştır. Gelişim tarafında aynı adı taşıyan yüksekokul kaydı bilerek açılmamıştır, çünkü bu kayıt fakülte bünyesindeki lisans programına ilişkindir; o kayıt hakkında burada hiçbir iddia yoktur. Hiçbir yerde bir kurumun plan yayımlamadığı ya da bir dersin programda bulunmadığı yönünde olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Son olarak şu da yazılmalıdır: bu batch'in plan araştırmasında yokatlas.yok.gov.tr adresi onlarca kez arama sonuçlarında görünmüş ve hiçbir zaman ders planı kaynağı olarak açılmamıştır; kaynak listesindeki YÖK Atlas adresi yalnızca program tablosu için vardır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı hava aracı gövde ve yapı bakımıdır. Yapısal kontrol, hasar değerlendirmesi, birleştirme ve onarım işlemleri bu tarafın gövdesini oluşturur; iki planda da hava aracı yapıları ve uçak yapıları başlıklı derslerin uygulamalarıyla birlikte okutulması bu alana hazırlar.
İkinci alan motor tarafıdır. Pistonlu motorlar ile gaz türbinli motorların kontrolü, sökülüp takılması, performans izlenmesi ve onarım kararlarının verilmesi ayrı bir uzmanlıktır. Planlarda bu iki motor ailesinin ayrı ders dizileri hâlinde ve uygulamalarıyla birlikte okutulması bu ayrımı gösterir.
Üçüncü alan hava aracı sistemleridir. Hidrolik, yakıt, iniş takımı, basınçlandırma ve benzeri sistemlerin bakımı, sistemler arası etkileşimin izlenmesi bu tarafın işidir; planlardaki uçak sistemleri ve hava aracı sistemleri dersleri buraya açılır.
Dördüncü alan aviyonik ve gösterge sistemleridir. Modern aviyonik sistemleri, uçuş gösterge sistemleri ve dijital sistemler başlıklı derslerin planlarda yer alması, elektronik denetim katmanının ayrı bir çalışma alanı oluşturduğunu gösterir.
Beşinci alan arıza giderme ve kontrol yöntemleridir. Bir belirtiden yola çıkarak arızanın kaynağına ulaşmak, doğrulama yapmak ve sonucu kaydetmek başlı başına bir yöntem bilgisidir; planda bu başlığın hem kuramsal hem uygulamalı olarak yer alması bunun göstergesidir.
Altıncı alan bakım planlama, kayıt ve dokümantasyondur. Bakımın hangi aralıklarla, hangi belgeye dayanarak yapıldığı ve nasıl kaydedildiği bu alanda teknik işin ayrılmaz parçasıdır; bakım terminolojisi ve havacılık kuralları dersleri bu tarafa hazırlar.
Yedinci alan emniyet ve insan faktörleridir. İnsan faktörleri dersinin iki planda da bulunması, hatanın yalnızca teknik değil örgütsel bir olgu olarak ele alındığını gösterir.
Sekizinci alan eğitim ve teknik destektir. Atölye eğitimi, teknik yayın hazırlama ve saha desteği bu alanın uzantılarıdır.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: elinizle çalışmayı seviyor musunuz? Bu alanda öğrenilen şeyin büyük bölümü atölyede, gerçek parça üzerinde ve bir yordamı adım adım izleyerek öğrenilir. İki planda da uygulama derslerinin kuramsal derslere eşlik etmesi bunun göstergesidir; masa başı bir öğrenim bekleyen öğrenci burada beklediğini bulamaz.
İkinci soru fizik ve matematiktir. Planlarda matematiğin ve fiziğin birden çok dönemi, mekanik, termodinamik, akışkanlar mekaniği ve aerodinamik vardır. Bu yükten kaçmayı planlayan öğrenci aynı konuları motor ve sistem derslerinde çok daha zor bir biçimde yeniden karşılar.
Üçüncü soru elektrik ve elektroniğe yatkınlıktır. İki planda da temel elektrik ve temel elektronik dersleri iki dönem sürmekte, üzerine dijital sistemler ve aviyonik gelmektedir. Bu katmanı sevmeyen bir öğrenci alanın yarısını kendine kapatmış olur.
Dördüncü soru titizlik ve kurala bağlılıktır. Bu alanda doğru sonucu bulmak yeterli değildir; sonucun tanımlı bir yordamla bulunmuş ve kaydedilmiş olması gerekir. Yordamı gereksiz bulan bir öğrenci teknik olarak güçlü olsa bile işin yarısını yapmış olur.
Beşinci soru sorumluluk ölçeğidir. Kanun metninin sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı ifadesini amacın içine koyması bu ölçeğin hukuki karşılığıdır. Kendi işinin sonucunu üstlenmeyi ağır bulan öğrenci bu alanda zorlanır.
Altıncı soru dildir. İki planda da yabancı dil ve mesleki İngilizce dersleri birden çok dönem sürmektedir; alanın teknik yayınlarının önemli bölümü de bu dilde üretilmektedir.
Yedinci soru ekip içinde çalışabilmektir. Bir hava aracının bakımı gövde, motor, sistem ve elektronik taraflarının aynı anda yürüdüğü bir iştir; yalnızca kendi işine bakan bir öğrenci burada zorlanır. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve uygulama yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve kapsamı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Bu rehberde okunan iki plan bunun açık kanıtıdır: aynı ada sahip iki program, aynı dersin adını farklı yazmakta, aynı konuyu farklı yarıyıllara koymakta ve seçmeli havuzları bambaşka biçimde kurmaktadır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Öğretim dili ve hazırlık düzeni ayrıca sorulmalıdır. İki planda da yabancı dil ve mesleki İngilizce dersleri bulunması, öğretim dili hakkında tek başına bir sonuç vermez. Hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, hangi derslerin hangi dilde okutulduğu ve bunun her üniversitede aynı olup olmadığı tercihten önce öğrenilmelidir.
Üçüncü not: Atölye, hangar, staj ve uygulama altyapısı bu alanda olağandan çok daha belirleyicidir. Öğrencinin gerçek hava aracı, motor ya da sistem eğitim setleriyle çalışıp çalışamayacağı, uygulama derslerinin nerede yürütüldüğü ve staj düzeninin nasıl kurulduğu sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planlardan biri yaz stajını ve bitirme ödevini ders adı olarak basmakta, öteki bitirme projesini ders adı olarak basmaktadır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Dördüncü not: Mezuniyet sonrası yetki ve belge düzeni bu alanda ayrı bir konudur ve bu rehberin konusu değildir. Hangi işin hangi belgeye, yeterliğe ya da izne bağlı olduğu, bunların nasıl alındığı ve programın bu süreçteki yeri ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir; bu rehber bu konuda hiçbir iddia kurmaz.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 7 üniversitede, 13 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.