Uçak Mühendisliği

Uçak Mühendisliği, havada tutunan bir aracın nasıl uçtuğunu, neden uçmaya devam ettiğini ve hangi koşulda uçamayacağını hesapla gösteren dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın konusu tek bir parça değildir: kanadın havayı nasıl kestiği, gövdenin yükü nasıl taşıdığı, motorun itkiyi nasıl ürettiği ve pilotun ya da otomatik sistemin aracı nasıl yönettiği aynı planın içinde yan yana durur. Bu çokluk alanın karakterini belirler; mezun tek bir bileşenin değil, birbirine bağlı bir bütünün mantığını bilir.

Alanın birinci ayağı akışkanlar ve aerodinamiktir. Havanın bir cisim etrafında nasıl aktığı, taşımanın ve direncin hangi büyüklüklere bağlı olduğu, akışın ne zaman düzenli ne zaman ayrıldığı ve hızın artmasıyla sıkışabilirliğin işin içine nasıl girdiği bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanın kimliğidir; bir uçağın biçimi bu ayağın cevaplarından çıkar.

İkinci ayak yapı ve malzemedir. Mukavemetin temel kavramları, bir kesitin hangi yükte ne kadar zorlandığı, ince cidarlı yapıların nasıl davrandığı, titreşimin yapıya ne yaptığı ve havacılıkta kullanılan malzemelerin ağırlık ile dayanım arasında nasıl bir denge kurduğu bu ayağın konularıdır. Havacılıkta her gram bir bedeldir ve bu ayak o bedeli hesaplar.

Üçüncü ayak tahrik ve ısıdır. Termodinamiğin temel yasaları, çevrimlerin nasıl kurulduğu, ısının nasıl geçtiği ve tepki ile tahrik eden sistemlerin itkiyi hangi süreçle ürettiği bu ayağın konularıdır. Motor bu alanda ayrı bir dünyadır ve öğrenci bu dünyanın diline bu ayakta girer.

Dördüncü ayak uçuş mekaniği, kararlılık ve kontroldür. Bir aracın havada dengede kalması, bozulduğunda kendini toparlaması, manevraya nasıl cevap verdiği ve bir denetim sisteminin bu davranışı nasıl şekillendirdiği bu ayağın konularıdır. Dinamik, otomatik kontrol ve uçuş mekaniği bu ayakta birleşir.

Beşinci ayak temel bilimler ve hesaplamadır. Matematik, fizik, lineer cebir, diferansiyel denklemler, sayısal yöntemler ve programlama bu ayağın konularıdır. Uçak mühendisliğinin sorularının çoğu kapalı formda çözülmez; bu nedenle sayısal çözüm ve bilgisayarla hesap alanın gündelik aracıdır.

Altıncı ayak tasarım, ölçme ve projedir. Teknik resmin bilgisayarla üretilmesi, deney düzeneklerinden veri toplanması, ölçüm belirsizliğinin anlaşılması ve bütün bu bilginin bir tasarım kararına dönüştürülmesi bu ayağın konularıdır. Programların son yılında yürütülen tasarım dersleri bu ayağın toplandığı yerdir.

Bu altı ayak alanı hem makine hem elektrik tarafına yakın kılar. Uzay araçlarına ve daha geniş bir hava-uzay çerçevesine ilgi duyan öğrenci için [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi), aracın bakım ve teknisyenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi), makinenin kendisine ilgi duyan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), aracın elektrik ve elektronik tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) bu alanın komşularıdır.

Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer hava-uzay tarafıdır. [Havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) atmosfer içindeki araçların yanına atmosfer dışındaki araçları da alan daha geniş bir çerçeve kurar; bu program ise ağırlığını atmosfer içinde uçan araca verir. İkisi arasındaki fark bir yasak değil, bir ağırlık farkıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi ders planından okunmalıdır.

İkinci karışma noktası teknisyenlik tarafıdır. [Uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) hava aracının bakımı, onarımı ve sistemlerinin sahada tutulması üzerine kurulu bir ön lisans yoludur; bu program ise aracın tasarımını ve hesabını merkeze alan dört yıllık bir lisans programıdır. İkisi arasındaki fark tasarım ile uygulama farkıdır ve iş hayatında bu iki taraf yan yana çalışır.

Üçüncü karışma noktası makine ve elektrik tarafıdır. [Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) katı cismin, akışkanın ve ısının genel kurallarını her sektör için kurar; [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) elektriğin, elektroniğin ve hareketli sistemlerin denetimine bakar; [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) yazılımın kendisine bakar. Bu program bu alanların araçlarını kullanır ama sorusu farklıdır: bu araç havada nasıl durur ve nasıl yönetilir.

Dördüncü karışma noktası havacılığın işletme ve hizmet tarafıdır. [Havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi), [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) ve [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) havacılığı bir işletme ve hizmet alanı olarak ele alır; bu program ise aracın kendisinin mühendisliğidir. İnsansız araçlara ilgi duyan öğrenci için [insansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu) ve [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi), malzemenin kendisine ilgi duyan öğrenci için [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi), kara ve deniz araçlarına ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi) ve [gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisliği](/bolum/gemi-insaati-ve-gemi-makineleri-muhendisligi), üretimin planlanmasına ilgi duyan öğrenci için [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) karşılaştırılmaya değer alanlardır.

Bu programın mezununun ilk çalışma alanı hava aracı tasarımı ve analizidir. Bir geometrinin akış açısından değerlendirilmesi, yükleri taşıyacak yapının boyutlandırılması, kütle dağılımının çıkarılması ve tasarım seçeneklerinin birbirine karşı tartılması bu işin gündelik gövdesidir. Bu işin büyük bölümü hesap ve benzetim yazılımlarıyla, ekip içinde ve uzun döngüler hâlinde yürür.

İkinci alan üretim ve entegrasyondur. Parçanın çizimden imalata geçmesi, montaj sırasının kurulması, uyum sorunlarının çözülmesi ve alt sistemlerin araca yerleştirilmesi bu tarafın işleridir. Üçüncü alan test ve doğrulamadır: yer testleri, yapısal testler ve uçuş testlerinde verinin toplanması, işlenmesi ve tasarım kararına geri beslenmesi burada mezunun katkı yaptığı yerdir.

Dördüncü alan bakım, onarım ve yenileme tarafıdır. Filodaki araçların teknik takibi, arıza kayıtlarının değerlendirilmesi, tadilat ve yenileme projelerinin mühendislik ayağı bu tarafa düşer. Beşinci alan alt sistem ve bileşen üreten firmalardır; burada iş tek bir sistemin derinliğinde uzmanlaşmaya doğru gider. Altıncı alan insansız hava araçları ve yeni nesil platformlardır; bu tarafta tasarım, yazılım ve test aynı ekipte birleşir. Yedinci alan akademik yoldur: yüksek lisans ve doktora ile araştırma tarafında kalmak bu alanda yaygın bir tercihtir. Kamu kurumlarında ve düzenleyici kurumlarda çalışmanın kendi giriş koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.

Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar firmanın büyüklüğüne, bölgeye, sektöre ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır. Bu programın mezunu için yasa ile kurulmuş bir unvan ve yetki çerçevesi de bu rehberde iddia edilmemektedir.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: matematik ve fizik sizin için bir engel mi, yoksa bir dil mi? Bu alanın günlük işi denklem kurmak, çözmek ve çözümün fiziksel anlamını okumaktır. Bu iki dersle arası iyi olmayan bir öğrenci planın ikinci ve üçüncü yılında ciddi biçimde zorlanır.

İkinci soru sabırla ilgilidir. Uçak mühendisliğinde bir tasarım kararı tek başına verilmez ve tek adımda sonuçlanmaz; hesap, kontrol, gözden geçirme ve yeniden hesap uzun bir döngü kurar. Hızlı sonuç isteyen bir çalışma tarzı bu alanda yorucu olabilir.

Üçüncü soru dille ilgilidir. Bu alanın kaynaklarının ve iş ortamının büyük bölümü yabancı dille yürür; nitekim örnek olarak okunan planda derslerin bir kısmı doğrudan yabancı dilde yayımlanmıştır. İngilizceye yatırım yapmak bu alanda seçenek değil, gerekliliktir.

Dördüncü soru ekip çalışmasıyla ilgilidir. Bir hava aracı tek bir kişinin ürünü değildir; aerodinamik, yapı, tahrik, kontrol ve üretim ekipleri sürekli birbirine bağlıdır. Kendi başına çalışmayı tercih eden bir öğrenci bu düzeni baştan bilmelidir. Son olarak bu alanın sanayisinin belirli şehirlerde yoğunlaştığı ve staj ile ilk işin çoğu zaman o şehirlerde arandığı da hesaba katılmalıdır; bu rehber bu konuda bir yer ya da firma önerisi yapmaz.

Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında aynı olsa da ders planları farklılaşır. Bazı planlar aerodinamik ve tasarım tarafını, bazıları yapı ve malzeme tarafını, bazıları tahrik tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır; bu rehberdeki plan yalnızca bir örnektir.

İkinci not: Programın öğretim dili sorulmaya değer. Tamamen yabancı dilde öğretim yapan, kısmen yabancı dilde öğretim yapan ve Türkçe öğretim yapan programlar aynı hazırlık ve aynı çalışma düzenini gerektirmez. Hazırlık sınıfının zorunlu olup olmadığı da tercihten önce öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Programın laboratuvar ve uygulama düzeni sorulmalıdır. Rüzgâr tüneli, yapı test düzeneği, ölçme laboratuvarı ve tasarım stüdyosu gibi imkânların bulunup bulunmadığı ile bitirme tasarımı derslerinin nasıl yürütüldüğü bu alanda doğrudan sonuca yansır. Staj düzeninin hangi kurumlarla yürüdüğü de ayrıca sorulmalıdır.

Dördüncü not: Atmosfer dışına da uzanan geniş bir çerçeveye ilgi duyan öğrenci için [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi); aracın bakım ve teknisyenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi); makinenin genel kurallarına ilgi duyan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi); elektrik, elektronik ve denetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi); yazılım tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi); malzemeye ilgi duyan öğrenci için [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi); kara ve deniz araçlarına ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi) ve [gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisliği](/bolum/gemi-insaati-ve-gemi-makineleri-muhendisligi); insansız platformlara ilgi duyan öğrenci için [insansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu) ve [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi); savunma sanayiinin başka bir koluna ilgi duyan öğrenci için [silah sanayi teknikerliği](/bolum/silah-sanayi-teknikerligi); havacılığın işletme tarafına ilgi duyan öğrenci için [havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi) ve [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi); üretimin planlanmasına ilgi duyan öğrenci için [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); temel bilimlere ilgi duyan öğrenci için [fizik](/bolum/fizik) ve [matematik](/bolum/matematik) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.