Yapay Zeka Mühendisliği, veriden öğrenen sistemlerin tasarlanmasını, eğitilmesini ve çalışan bir yazılım ürünü hâline getirilmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 7194 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 303,05–543,17
- Üniversite
- 11
- Genel kontenjan
- 450
- Meslek çıktısı
- 7
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Yapay Zeka Mühendisliği Nedir?
Yapay Zeka Mühendisliği, veriden öğrenen sistemlerin tasarlanmasını, eğitilmesini, ölçülmesini ve çalışan bir yazılım ürünü hâline getirilmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde tek bir soru vardır: bir işi adım adım tarif etmek yerine, o işi örneklerden öğrenen bir sistem nasıl kurulur ve kurulan sistemin doğru çalıştığı nasıl gösterilir. Programın bütün dersleri bu sorunun bir yanını tutar.
Alanın birinci ayağı matematik temelidir. Matematik, lineer cebir, diferansiyel denklemler, olasılık ve istatistik, ayrık matematik, nümerik analiz, optimizasyon ve mühendislik matematiği bu ayağın konularıdır. Öğrenen bir sistemin içinde yaptığı şey sonuçta bir eniyileme işlemidir; bu işlemin dili buradaki derslerde öğrenilir.
İkinci ayak bilgisayar bilimlerinin çekirdeğidir. Programlama, ileri programlama, veri yapıları, algoritma analizi, biçimsel diller ve otomata, işletim sistemleri, sistem programlama, veri tabanı ve web programlama bu ayağın konularıdır. Model kurmak bir yazılım işidir; kodun, belleğin ve çalışma süresinin nasıl davrandığını bilmeyen bir kişi kurduğu modeli çalıştıramaz.
Üçüncü ayak öğrenme yöntemleridir. Makine öğrenmesi, yapay sinir ağları, derin öğrenme, yapay zeka ve veri madenciliği bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanın kimliğidir ve programın adını taşıyan giriş dersinden başlayarak dört yıl boyunca sürer.
Dördüncü ayak uygulama alanlarıdır. Bilgisayarlı görü, doğal dil işleme, büyük veri ve yenilikçi uygulamalar bu ayağın konularıdır. Görüntü, ses, metin ve kayıt yığını birbirinden çok farklı malzemelerdir; her biri kendi yöntemini ve kendi ölçüm biçimini gerektirir.
Beşinci ayak veri ve sistem tarafıdır. Veri tabanı ve yönetimi, veritabanı sistemleri, veri bilimine giriş, büyük veri ve bulut üzerinde çalışan hizmetler bu ayağın konularıdır. Bir modelin eğitildiği veri nereden gelir, nasıl saklanır, nasıl güncellenir ve nasıl paylaşılır; bu sorular bu ayakta durur.
Altıncı ayak mesleki ve toplumsal taraftır. Bilişim etiği, iş sağlığı ve güvenliği, girişimcilik, proje tasarımı, çok disiplinli çalışma, mesleki deneyim ve bitirme projesi bu ayağın konularıdır. Bir modelin teknik olarak çalışması ile o modelin kullanılmasının doğru olması aynı şey değildir; alan bu ayrımı kendi planında ders olarak taşır.
Bu altı ayak alanı hem bilgisayar hem veri tarafına yakın kılar. Yazılımın bütününe bakan bir çerçeveye ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), verinin çözümlenmesine ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ve [istatistik](/bolum/istatistik), makinenin fiziksel tarafına ilgi duyan öğrenci için [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi), donanım ve işaret tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 7194 Sayılı Kanun
Bu alanın mezununun ürettiği şey büyük ölçüde dijital ortamda çalışan bir hizmettir: bir uygulama, bir öneri düzeni, bir hedefleme ve ölçüm sistemi ya da kullanıcıların birbiriyle karşılaştığı bir platform. Bu hizmetlerin Türk hukukunda nasıl adlandırıldığı ve nasıl tanımlandığı kamusal bir konudur. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 7194 sayılı kanundur.
Kanunun adı kaynakta iki satır hâlinde yayımlanmıştır. Birinci satır "DİJİTAL HİZMET VERGİSİ İLE BAZI KANUNLARDA VE 375 SAYILI KANUN", ikinci satır ise "HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN" biçimindedir. Burada bir ayrım gereklidir: adın sözcük dizisi üç ayrı okumanın üçünde de harfi harfine aynı çıkmıştır, ancak adın iki satıra bölündüğü yer yalnızca iki okumada teyit edilmiştir; üçüncü okuma adı tek satır hâlinde vermiştir. Bu nedenle satır kırılmasının yeri bu rehberde daha düşük bir güvenceyle aktarılmaktadır ve bu ayrım burada açıkça belirtilmektedir.
Künyede yer alan üç satır üç okumanın üçünde de aynı çıkmıştır: "Kanun Numarası : 7194", "Kabul Tarihi : 5/12/2019" ve "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 7/12/2019 Sayı : 30971". Buna karşılık künyede bulunması beklenen Düstur satırı okumaların hiçbirinde gelmemiştir. Bu nokta özellikle açık yazılmalıdır: bu, kaynakta böyle bir satırın bulunmadığı yönünde bir iddia değildir. Söylenen yalnızca şudur; Düstur satırı iki okumada birebir teyit edilemediği için bu rehbere alınmamıştır. Bir okuma, kendisine ulaşan dönüştürülmüş metinde bu satıra rastlamadığını bildirmiştir; bu bildirim kaynak belgenin kendisi hakkında bir hüküm değildir. Bu rehber Düstur satırının kaynakta bulunup bulunmadığı konusunda hiçbir iddia kurmaz.
Kanunun birinci maddesi kaynakta "MADDE 1 – " işaretiyle başlar ve kenar başlığı "Verginin konusu" olarak yayımlanmıştır. Maddenin birinci fıkrası şöyledir: "(1) Türkiye'de sunulan aşağıdaki hizmetlerden elde edilen hasılat, dijital hizmet vergisine tabidir:" Bu fıkranın bentleri kaynakta şu biçimde yayımlanmıştır: "a) Dijital ortamda sunulan her türlü reklam hizmetleri (reklam kontrol ve performans ölçüm hizmetleri, kullanıcılarla ilgili veri iletimi ve yönetimi gibi hizmetler ile reklamın sunulmasına ilişkin teknik hizmetler dâhil)", "b) Sesli, görsel veya dijital herhangi bir içeriğin (bilgisayar programları, uygulamalar, müzik, video, oyunlar, oyun içi uygulamalar ve benzerleri dâhil) dijital ortamda satışı ile bu içeriklerin dijital ortamda dinlenmesine, izlenmesine, oynanmasına veya elektronik cihazlara kaydedilmesine veya bu cihazlarda kullanılmasına yönelik dijital ortamda sunulan hizmetler" ve "c) Kullanıcıların birbirleriyle etkileşime geçebilecekleri dijital ortamların sağlanması ve işletilmesi hizmetleri (kullanıcılar arasında bir mal veya hizmetin satılmasına veya satılmasının kolaylaştırılmasına yönelik sunulan hizmetler dâhil)". Maddenin ikinci fıkrası ise şöyledir: "(2) Birinci fıkrada sayılan hizmetlere yönelik dijital ortamda dijital hizmet sağlayıcıları tarafından verilen aracılık hizmetlerinden elde edilen hasılat da dijital hizmet vergisine tabidir."
Kanunun ikinci maddesi kaynakta "MADDE 2 – " işaretiyle başlar ve kenar başlığı "Tanımlar" olarak yayımlanmıştır. Maddenin gövdesi "(1) Bu Kanunun uygulanmasında;" cümlesiyle açılır ve şu bentlerle sürer: "a) Dijital ortam: Fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, çevrim içi faaliyetin gerçekleştirildiği her türlü ortamı,", "b) Dijital hizmet sağlayıcıları: 1 inci maddede sayılan hizmetleri sunanları,", "c) Hasılatın elde edilmesi: Hasılatın mahiyet ve tutar itibarıyla kesinlik kazanmış olmasını,", "ç) Hizmetin Türkiye'de sunulması: Hizmetin Türkiye'de sunulmasını, hizmetten Türkiye'de faydalanılmasını, hizmetin Türkiye'de bulunan kişilere yönelik gerçekleştirilmesini veya hizmetin Türkiye'de değerlendirilmesini (Değerlendirmeden maksat, hizmetin karşılığını teşkil eden ödemenin Türkiye'de yapılması veya ödeme yurt dışında yapılmışsa, Türkiye'de ödeyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına intikal ettirilmesi veya kârından ayrılmasıdır. Şu kadar ki, dijital ortamda sunulan reklam hizmetinin Türkiye'de bulunmayan kişilere yönelik gerçekleştirilmesi durumunda hizmet Türkiye'de değerlendirilmiş sayılmaz.),", "d) Finansal muhasebe açısından konsolide grup: Uluslararası Finansal Raporlama Standartları veya Türkiye Finansal Raporlama Standartları uyarınca konsolide finansal tablolarda yer alan tüm işletmeleri,". Madde gövdesi "ifade eder." satırıyla kapanır. Her iki maddede de madde işaretinin ayracı kaynakta uzun tire biçiminde yayımlanmıştır ve bu biçim burada olduğu gibi bırakılmıştır.
Bu alan için anlamlı olan nokta şudur: bu programın mezununun ürettiği kalemler, yukarıdaki iki maddenin kendi sözcüklerinde sayılmakta ve tanımlanmaktadır. "Bilgisayar programları, uygulamalar", "kullanıcılarla ilgili veri iletimi ve yönetimi", "reklam kontrol ve performans ölçüm hizmetleri" ve "kullanıcıların birbirleriyle etkileşime geçebilecekleri dijital ortamların sağlanması ve işletilmesi" ibareleri, mühendisin gündelik olarak tasarladığı işlerin hukuk metnindeki karşılıklarıdır. Kanun ayrıca çalışılan ortamı da tanımlar: "Dijital ortam: Fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, çevrim içi faaliyetin gerçekleştirildiği her türlü ortamı". Bununla birlikte bu rehber bu kanunun yapay zekayı, makine öğrenmesini, model kurmayı ya da bu programın mezununun görev tanımını düzenlediği yönünde hiçbir iddia kurmaz; kanunun düzenlediği konu bir vergidir ve bağ, mühendisin ürettiği hizmetin bu metinde adlandırılıp tanımlanmasından doğar.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada harfi harfine aynı çıkan satırlar alıntılanmıştır. Adın sözcük dizisi, üç künye satırı, birinci ve ikinci maddenin kenar başlıkları ile tam gövdeleri ve uzun tireli ayraç biçimi üç okumanın üçünde de aynı çıkmıştır; adın iki satıra bölünme yeri ise yalnızca iki okumada teyit edilmiştir ve bu ayrım yukarıda yazılmıştır. Düstur satırı hiçbir okumada gelmemiştir; bu satır yukarıda açıkça belirtildiği gibi "kaynakta yoktur" diye değil, "iki okumada birebir teyit edilemedi" diye kaydedilmiştir. Kanunun üçüncü, dördüncü ve beşinci maddeleri ile devamı yalnızca bir okumada göründüğü için tümüyle düşürülmüştür; bu maddelerin başlıkları da gövdeleri de bu rehberde hiçbir yerde kullanılmamıştır. Dördüncü ve beşinci maddede yer aldığı bildirilen sayısal eşikler ve oran, hem tek okumada kaldıkları hem de bu rehberin sayı yazma sınırları gereği, ikinci bir okumaya bile konu edilmemiştir. Kanunun ilk iki maddesi dışındaki hiçbir bölümü, ekleri, geçici hükümleri ve dipnotları okunmamıştır; içerikleri hakkında bu rehberde hiçbir bilgi yoktur. Okumalar arasında çelişki taşıyan satır bu belgede saptanmamıştır. Son olarak şu sınır kaydedilmelidir: okumalar arası mutabakat yalnızca okuma hatasını eler, belgenin metne dönüştürülmesi sırasında oluşabilecek bir bozulmayı elemez; bu nedenle yukarıdaki alıntıların güvencesi "iki okumada aynı" düzeyindedir. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Yapay Zeka Mühendisliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer bilgisayar tarafıdır. [Bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) donanımdan işletim sistemine ve ağlara kadar uzanan geniş bir çerçeve kurar; [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) büyük yazılımın tasarım, süreç ve bakım tarafına yoğunlaşır; [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi) ise kurumun iş süreçleriyle bilgi sistemlerinin kesişimine bakar. Bu program aynı çekirdek derslerin bir bölümünü alır ama ağırlığını öğrenen sistemlere verir.
İkinci karışma noktası veri tarafıdır. [Veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) verinin çözümlenmesini ve yorumlanmasını, [istatistik](/bolum/istatistik) çıkarımın kuramını, [ekonometri](/bolum/ekonometri) ekonomik verinin modellenmesini, [aktüerya bilimleri](/bolum/aktuerya-bilimleri) risk ve sigorta hesabını merkezine alır. Bu programda veri bir amaç değil, bir sistemin eğitildiği malzemedir; sorunun sonunda çalışan bir yazılım durur.
Üçüncü karışma noktası makinenin fiziksel tarafıdır. [Robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) hareket eden bir sistemin gövdesiyle karar mekanizmasını birlikte ele alır; [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [mekatronik](/bolum/mekatronik) makine ile elektroniğin birleştiği noktayı, [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) işaretin ve devrenin kendisini konu edinir. Bu programda gövde çoğunlukla yoktur; çalışılan şey yazılımdır.
Dördüncü karışma noktası güvenlik ve altyapı tarafıdır. [Siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik) saldırı ve savunma düzenine, [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) uygulamalı güvenlik işlerine, [bulut bilişim operatörlüğü](/bolum/bulut-bilisim-operatorlugu) hizmetin işletilmesine bakar. Bu program bu alanların ürettiği ortamın üzerinde çalışır ama sorusu güvenlik ya da işletim değil, öğrenmedir.
Beşinci karışma noktası yönetim ve uygulama tarafıdır. [Yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) işletme ile bilişimin ortasında durur; [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ve [oyun geliştirme ve programlama](/bolum/oyun-gelistirme-ve-programlama) iki yıllık ya da doğrudan uygulamaya dönük yollardır. Bu program dört yıllık bir mühendislik programıdır ve matematik yükü bu yolların çoğundan ağırdır.
Altıncı karışma noktası insan ve uygulama alanı tarafıdır. [Psikoloji](/bolum/psikoloji) ve [felsefe](/bolum/felsefe) zihin, dil ve akıl yürütme üzerine kendi çerçevelerini kurar; [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi) dilin kliniğine bakar; [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi) ve [tıbbi veri işleme teknikerliği](/bolum/tibbi-veri-isleme-teknikerligi) sağlık alanındaki ölçüm ve kayıt tarafına yoğunlaşır. Bu program bu alanların hepsiyle ortak iş yapar ama hiçbirinin yerine geçmez.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Trabzon Üniversitesi ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi
Bu programın somut örnekleri için iki üniversitenin kendi ders planı sayfaları okundu. İki plan aşağıda ayrı ayrı sunulmaktadır; birbirine karıştırılmamış, birleştirilmemiş ve ortalanmamıştır.
Birinci örnek Trabzon Üniversitesi'dir. Üniversitenin adı sayfanın kendi metninde basılıdır; buradaki üniversite adı alan adından yapılmış bir çıkarım değildir. Program adı da sayfada birebir geçmektedir ve öğretim düzeyi "Lisans" olarak sayfada yazılıdır; bu düzey yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır. Sayfa dersleri sekiz dönem başlığı altında toplar ve başlıkları Türkçe yayımlar.
Güz Dönemi (1. Yarıyıl) dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I, Türk Dili - I, Yabancı Dil - I, Matematik I, Fizik I, Programlama ve Uygulamaları I, Yapay Zeka Mühendisliğine Giriş, Bilgisayar Temelleri ve İş Sağlığı ve Güvenliği I olarak yayımlanmıştır. Bahar Dönemi (2. Yarıyıl) dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - II, Kariyer Planlama, Türk Dili - II, Yabancı Dil - II, Matematik II, Fizik II, Programlama ve Uygulamaları II, Lineer Cebir, Bilişim Etiği ve İş Sağlığı ve Güvenliği II olarak yayımlanmıştır. İlk yıl matematik ve fizik tabanını kurar; alanın adını taşıyan giriş dersi de daha birinci yarıyılda plana girer.
Güz Dönemi (3. Yarıyıl) dersleri Diferansiyel Denklemler, İngilizce Okuma ve Yazma, Olasılık ve İstatistik, Ayrık Matematik, Veri Yapıları, İleri Programlama, Veri Tabanı ve Yönetimi ve Sosyal-Seçmeli-1 olarak yayımlanmıştır. Bahar Dönemi (4. Yarıyıl) dersleri Nümerik Analiz, Teknik İngilizce, Biçimsel Diller ve Otomata, İşletim Sistemleri, Makine Öğrenmesi, Web Programlama, Girişimcilik ve Sosyal-Seçmeli-2 olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl bilgisayar bilimlerinin çekirdeğini kurar ve alanın adını taşıyan yöntem derslerinin ilki bu yılda açılır.
Güz Dönemi (5. Yarıyıl) dersleri İngilizce Konuşma, Mühendislik Matematiği, Algoritma Analizi, Yapay Sinir Ağları, Mesleki Deneyim - I, Teknik Seçmeli - 1, Teknik Seçmeli - 2 ve Sosyal-Seçmeli - 3 olarak yayımlanmıştır. Bahar Dönemi (6. Yarıyıl) dersleri Derin Öğrenme, Bilgisayarlı Görü, Doğal Dil İşleme, Optimizasyon, Teknik Seçmeli - 3, Teknik Seçmeli - 4 ve Sosyal-Seçmeli - 4 olarak yayımlanmıştır. Üçüncü yıl öğrenme yöntemlerinin ve uygulama alanlarının merkeze geldiği yıldır.
Güz Dönemi (7. Yarıyıl) dersleri Veri Madenciliği, Mesleki Deneyim - II, Proje Tasarımı, Teknik Seçmeli - 5, Teknik Seçmeli - 6, Teknik Seçmeli - 7 ve Teknik Seçmeli - 8 olarak yayımlanmıştır. Bahar Dönemi (8. Yarıyıl) dersleri Büyük Veri, Çok Disiplinli Çalışma, Bitirme Projesi, Teknik Seçmeli - 9, Teknik Seçmeli - 10 ve Teknik Seçmeli - 11 olarak yayımlanmıştır. Son yıl teknik seçmeli derslerin ağırlığının arttığı, proje ve mesleki deneyim tarafının öne çıktığı yıldır.
İkinci örnek TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi'dir. Üniversitenin adı sayfada basılıdır ve sayfa başlığında "TOBB ETÜ" kısaltması geçmektedir; bu kısaltma burada açılmamış, sayfadaki hâliyle bırakılmıştır. Program adı sayfada birebir geçmekte, öğretim düzeyi ise "Lisans Ders Müfredatı" ifadesiyle sayfada yazılı bulunmaktadır; düzey dönem sayısından çıkarılmamıştır. Bu sayfanın dönem yapısı Trabzon Üniversitesi'nin planından farklıdır: dersler yıl ve dönem başlıkları altında toplanmakta ve güz ile bahar dönemlerinin yanında yaz dönemi başlıkları da yer almaktadır. Aşağıda bu yapı sayfada göründüğü gibi, yorumlanmadan aktarılmıştır.
1. YIL - GÜZ DÖNEMİ dersleri Bilgisayar Programlama I, Matematik I, Mikroekonomi Teorisi I, Finansa Giriş, Türk Dili I ve İngilizce I olarak yayımlanmıştır. 1. YIL - BAHAR DÖNEMİ dersleri Bilgisayar Programlama II, Matematik II, Bilgisayar Bilimleri için Ayrık Matematik, Veri Bilimine Giriş, Türk Dili II, İngilizce II ve Girişimcilik ve Liderlik olarak yayımlanmıştır. 1. YIL - YAZ DÖNEMİ dersleri Veri Yapıları, Doğrusal Cebir ve Uygulamaları, Eleştirel Düşünce, Kombinatorik, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I ve İngilizce Yazma Becerileri olarak yayımlanmıştır.
2. YIL - GÜZ DÖNEMİ dersleri Yöneylem Araştırmaları I, Sistem Programlama, Diferansiyel Denklemler, Olasılık Teorisi, Psikolojiye Giriş, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II ve İngilizce Sunum Teknikleri olarak yayımlanmıştır. 2. YIL - BAHAR DÖNEMİ dersleri Algoritma Analizi, Olasılık ve İstatistik II, Yöneylem Araştırmaları II, Yapay Zeka, Ortak Eğitime Giriş ve İkinci Yabancı Dil I olarak yayımlanmıştır. 2. YIL - YAZ DÖNEMİ başlığı altında tek bir ders adı yayımlanmıştır: Ortak Eğitim I.
3. YIL - GÜZ DÖNEMİ dersleri Veritabanı Sistemleri, Yapay Öğrenme, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi I, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi II ve İkinci Yabancı Dil II olarak yayımlanmıştır. 3. YIL - BAHAR DÖNEMİ başlığı altında tek bir ders adı yayımlanmıştır: Ortak Eğitim II. 3. YIL - YAZ DÖNEMİ dersleri Derin Öğrenme, Yenilikçi Yapay Zeka Uygulamaları, Veri Madenciliği, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi III, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi IV ve İkinci Yabancı Dil III olarak yayımlanmıştır.
4. YIL - GÜZ DÖNEMİ başlığı altında tek bir ders adı yayımlanmıştır: Ortak Eğitim III. 4. YIL - BAHAR DÖNEMİ dersleri Bitirme Projesi, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi V, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi VI, Anabilim Dalı Seçmeli Dersi VII ve İkinci Yabancı Dil IV olarak yayımlanmıştır. Bu planda "Ortak Eğitim" adını taşıyan dersler kendi başlarına birer dönemi doldurmakta; bu rehber bu düzenin nasıl yürütüldüğü konusunda sayfada yazılmayan hiçbir çıkarım yapmaz.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Her iki sayfa da birden çok okumayla okunmuş, yalnızca en az iki okumada birebir aynı çıkan malzeme aktarılmıştır. Trabzon Üniversitesi sayfasında birinci ve ikinci yarıyıl bir okuma çiftiyle, üçüncü ve dördüncü yarıyıl başka bir çiftle, beşinci ile sekizinci yarıyıl arası ise bir başka çiftle doğrulanmıştır; her dönem en az iki okumada aynı çıkmış, hiçbir ders adı düşürülmemiştir. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi sayfasında ise bütün yıl ve dönem başlıkları ile ders adları iki okumada birebir aynı çıkmıştır ve raporda yer alan dönem başlıklarının tamamı yukarıda olduğu gibi aktarılmıştır; başlık sayısı üzerinde bir yorum yapılmamıştır. Her iki üniversitenin adı da sayfalarında basılıdır; hiçbiri alan adından çıkarılmamıştır. Öğretim düzeyi her iki sayfada da yazılıdır; hiçbiri dönem ya da yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır. Ders adları iki sayfada da Türkçe yayımlanmıştır ve çevrilmemiştir. Dönem başlıklarının yazımında okumalar arasında farklar çıkmıştır: bir okuma Trabzon Üniversitesi'nin başlıklarını İngilizceye çevirerek bildirmiş, bu çeviri kaynak sayılmadığı için sayfadaki Türkçe biçim kullanılmıştır; TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi için bir okuma dönem etiketlerini büyük harfle, diğeri küçük harfle bildirmiştir ve yukarıda büyük harfli biçim bırakılmıştır. Ayrıca bazı okumalar sıralı seçmeli dersleri toplulaştırarak bildirmiştir; yukarıda tek tek sayılmış biçim korunmuş, hiçbir ad birleştirilmemiştir. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu bu okumalarda ayırt edilebilir biçimde yayımlanmadığı için bu ayrım yapılmamıştır. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfalar bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Bu iki plan yalnızca iki üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en yaygın çalışma alanı yazılım geliştiren şirketlerin model tarafıdır. Bir işin veriyle öğrenilebilir hâle getirilmesi, verinin hazırlanması, modelin eğitilmesi, başarısının ölçülmesi ve sonucun bir ürüne bağlanması bu işin gündelik gövdesidir. Bu tarafta çalışan kişi hem bir araştırma yazısını okuyabilmek hem de çalışan bir kod yazabilmek zorundadır.
İkinci alan verinin kendi tarafıdır. Verinin toplanması, saklanması, temizlenmesi, akış hâline getirilmesi ve modelin ihtiyaç duyduğu biçime dönüştürülmesi ayrı bir iştir ve çoğu projenin en uzun bölümünü kaplar. Üçüncü alan görüntü ve ses tarafıdır; kamera, sensör ve ses kaydı üzerinden çalışan sistemler bu tarafa girer.
Dördüncü alan dil tarafıdır; metnin sınıflandırılması, çevrilmesi, özetlenmesi ve soruya yanıt üreten düzenlerin kurulması bu tarafa girer. Beşinci alan karar destek ve eniyileme tarafıdır; üretim, lojistik, finans ve enerji gibi alanlarda planlama ve tahmin düzenleri bu tarafa girer.
Altıncı alan platform ve altyapı tarafıdır; modellerin sunucuda çalıştırılması, izlenmesi, güncellenmesi ve ölçeklendirilmesi bu tarafın işidir. Yedinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile araştırma tarafında kalmak bu alanda mümkündür. Kamu kurumlarında ve araştırma merkezlerinde çalışmanın kendi giriş koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.
Bu alanda bazı görevlerin belirli belge, yetki ya da oda kaydı şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi görevin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: matematikle uzun süre baş başa kalabiliyor musunuz? Yukarıda okunan iki planın ilk yılları matematik, lineer cebir, ayrık matematik, olasılık ve diferansiyel denklemler üzerine kuruludur. Bu derslerle arası iyi olmayan bir öğrenci alanın çekirdeğine ulaşamadan zorlanır; alanın popüler adı bu yükü hafifletmez.
İkinci soru programlamayla ilgilidir. Bu alanın işi kod yazmakla yürür ve iki planın da ilk yarıyıllarında programlama dersleri bulunur. Kod yazmayı sevmeyen, hatayı arayıp bulmaktan sıkılan bir öğrenci için bu alan yorucu olabilir.
Üçüncü soru sabırla ilgilidir. Bir modelin çalışması genellikle ilk denemede olmaz; verinin düzeltilmesi, ayarların değiştirilmesi ve ölçümün yeniden yapılması gerekir. Bu alanda işin büyük bölümü bu tekrardır ve hızlı sonuç bekleyen bir öğrenci hayal kırıklığına uğrayabilir.
Dördüncü soru yabancı dille ilgilidir. Her iki planda da yabancı dil dersleri ayrı bir çizgi olarak sürer; okumanın, konuşmanın ve yazmanın ayrı dersler hâlinde plana girdiği görülmektedir. Bu alanda kaynakların önemli bir bölümü yabancı dildedir ve bu bir tercih değil, işin aracıdır.
Beşinci soru sorumlulukla ilgilidir. Öğrenen bir sistem insanlar hakkında karar üretebilir; bu nedenle iki planda da etik ve toplumsal derslerin bulunması rastlantı değildir. Kurduğu sistemin kime ne yaptığını düşünmek istemeyen bir öğrenci için bu alan uygun olmayabilir. Son olarak bu programın adının yeni ve gözde olduğu, buna karşılık çekirdeğinin klasik mühendislik matematiği ve bilgisayar bilimleri olduğu baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşmaktadır. Yakın bir içerik yapay zeka mühendisliği, yapay zeka ve makine öğrenmesi, yapay zeka ve veri mühendisliği ya da bilgisayar mühendisliğinin bir yönelimi olarak açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Yukarıda okunan iki plan bunun somut örneğidir: biri klasik bir mühendislik yarıyıl düzeni kurarken, diğeri yaz dönemlerini ve ortak eğitim dönemlerini plana yerleştirmektedir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Öğretim düzeninin kendisi sorulmalıdır. Yukarıda okunan ikinci planda güz ve bahar dönemlerinin yanında yaz dönemleri de bulunmakta, bazı dönemler tek bir ders adıyla yayımlanmaktadır. Böyle bir düzenin öğrencinin yılını nasıl böldüğü, staj ve çalışma dönemlerinin nereye düştüğü ve barınma ile ulaşımın nasıl çözüldüğü tercihten önce ilgili üniversiteye sorulmalıdır. Bu rehber bu düzenlerin birbirinden iyi ya da kötü olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
Üçüncü not: Uygulama ve proje düzeni ayrıca sorulmalıdır. Okunan planlarda mesleki deneyim dersleri, proje tasarımı, çok disiplinli çalışma ve bitirme projesi yer almaktadır. Bu derslerin hangi araçlarla yürüdüğü, laboratuvar ve hesaplama imkânının ne olduğu, seçmeli derslerin fiilen hangi başlıklarla açıldığı ve sanayiyle kurulmuş bir işbirliği bulunup bulunmadığı öğrenilmelidir. Seçmeli ders adlarının planda sıra numarasıyla yayımlanmış olması, o derslerin içeriğinin ilgili üniversiteden ayrıca öğrenilmesini gerektirir.
Dördüncü not: Yazılımın bütününe ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ve [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi); verinin çözümlenmesine ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi), [istatistik](/bolum/istatistik), [matematik](/bolum/matematik), [ekonometri](/bolum/ekonometri) ve [aktüerya bilimleri](/bolum/aktuerya-bilimleri); makinenin fiziksel tarafına ilgi duyan öğrenci için [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka), [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi); donanım ve işaret tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi), [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) ve [fizik](/bolum/fizik); güvenlik ve altyapı tarafına ilgi duyan öğrenci için [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) ve [bulut bilişim operatörlüğü](/bolum/bulut-bilisim-operatorlugu); sistemin işletme ve yönetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri), [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) ve [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); iki yıllık ya da doğrudan uygulamaya dönük bir yoldan girmek isteyen öğrenci için [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi), [bilgisayar teknolojisi](/bolum/bilgisayar-teknolojisi), [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi) ve [kurumsal bilişim uzmanlığı](/bolum/kurumsal-bilisim-uzmanligi); görüntü, oyun ve tasarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi) ve [oyun geliştirme ve programlama](/bolum/oyun-gelistirme-ve-programlama); sağlık alanındaki veri ve ölçüm tarafına ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi), [tıbbi veri işleme teknikerliği](/bolum/tibbi-veri-isleme-teknikerligi) ve [dijital sağlık sistemleri teknikerliği](/bolum/dijital-saglik-sistemleri-teknikerligi); biyolojik veriye ilgi duyan öğrenci için [biyomühendislik](/bolum/biyomuhendislik) ve [genetik ve biyomühendislik](/bolum/genetik-ve-biyomuhendislik); insan ve zihin tarafına ilgi duyan öğrenci için [psikoloji](/bolum/psikoloji), [felsefe](/bolum/felsefe) ve [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi); konum ve ölçüm verisine ilgi duyan öğrenci için [harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi); araç ve hava taşıtı tarafına ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi) ve [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi); öğretme tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmenliği](/bolum/bilgisayar-ve-ogretim-teknolojileri-ogretmenligi) ve [matematik öğretmenliği](/bolum/matematik-ogretmenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 11 üniversitede, 27 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.